Mình từng nghĩ đây chỉ là cuốn sách “nhàm” mà người ta bắt học sinh Mỹ đọc cho hết chương trình. Mãi đến khi lớn lên một chút, vô tình giở lại, mình mới hiểu vì sao Bắt Trẻ Đồng Xanh lại gây ám ảnh suốt hơn nửa thế kỷ qua. Gọn lại, đây là cuốn tiểu thuyết kể về ba ngày lang thang ở New York của một cậu thiếu niên vừa bị đuổi học, và về nỗi sợ phải trở thành người lớn. Nếu bạn đang ở tuổi hai mươi, thấy mình lạc lõng giữa ranh giới trẻ con với người lớn, mình nghĩ bạn nên đọc cuốn này.
Cuốn sách này nói về gì
Cuốn tiểu thuyết kể về Holden Caulfield, cậu thiếu niên 17 tuổi vừa bị đuổi khỏi trường nội trú lần thứ tư. Thay vì về nhà đối mặt với bố mẹ, cậu lang thang ba ngày ba đêm ở thành phố New York. Toàn bộ câu chuyện là dòng độc thoại nội tâm của một đứa trẻ bướng bỉnh, hay chửi thề, nhưng thiệt ra lại đang hoang mang cùng cực.
Điều mình ấn tượng nhất chính là giọng văn. Salinger viết như một cậu nhóc mới lớn đang tâm sự — lủng củng, nhảy cóc, hơi khó chịu nhưng cực kỳ chân thật. Mấy trang đầu mình còn tưởng sách in lỗi, bởi câu văn ngang ngang, chẳng theo trật tự nào.
Nói cách khác, đây không phải cuốn sách để theo dõi cốt truyện, mà để nghe một giọng nói. Đọc xong bạn có thể quên Holden gặp ai, nhưng cái giọng ấy thì ở lại rất lâu.
Bắt Trẻ Đồng Xanh và nỗi sợ phải lớn
Holden đau khổ vì một điều rất quen với tuổi mới lớn: cảm giác mình cứ phải “người lớn” cho bằng được, trong khi trong lòng còn nguyên một đứa trẻ muốn chạy trốn. Cậu nhìn thấy hết sự lố bịch của người lớn, nhưng chưa đủ lớn để sống khác họ. Kẹt ở giữa.
Đọc lại lúc hai mươi mấy, mình mới thấy mình trong đó
Hồi cấp ba mình đọc để đối phó bài kiểm tra, thấy lan man quá nên gấp lại. Đến khi đi làm vài năm, một đêm mất ngủ, mình mở lại. Tự nhiên mấy câu cộc lốc của Holden giống hệt cảm giác mình đang có: mệt với những cuộc nói chuyện mình không tin, khó chịu với những lời khen mình không thấy thật. Hóa ra sách không đổi; mình đổi.
Chữ “phony” mà Holden ghét
Holden ghét tất cả những gì gọi là “fake”: thầy giáo huênh hoang, bạn cùng phòng dỏm, cả những người lớn lúc nào cũng gồng mình tỏ vẻ nghiêm túc. Cậu gọi họ là “phony” — giả tạo. Tiếng Việt, mình nghĩ gần nhất là “dỏm”, tiếc là bản dịch khó lột hết cái chua chát đó. Nhưng Holden không chỉ chê người khác; càng đọc, mình càng thấy cậu sợ chính mình cũng đang giả tạo.
“Phony” không hẳn là xấu tính, mà là sợ không được thật
Có một chỗ mình phải gấp sách lại để nghĩ. Mình từng gọi mấy người mình không ưa là “giả tạo”, y như Holden. Sau này mới hiểu: nhiều khi người ta không giả, chỉ là đang cố sống cho vừa lòng người khác. Cái mình ghét trong họ, hóa ra là cái mình cũng đang làm.
Giấc mơ đứng bên bờ vực
Cậu có một mơ ước kỳ lạ — đứng bên bờ một cánh đồng lúa mạch, canh chừng để mấy đứa nhỏ đang chơi đùa đừng rơi xuống vực. Cậu muốn làm “kẻ bắt trẻ đồng xanh”, người giữ cho trẻ con mãi không lớn, không vấp ngã vào thế giới dơ bẩn của người lớn. Đó là hình ảnh đẹp nhất, và cũng buồn nhất, trong cuốn sách.
Vì sao hình ảnh đó ám mình hoài
Vì nó nói đúng điều ai cũng từng muốn: che chở cho một ai đó khỏi cái phần khắc nghiệt của cuộc đời. Hồi nhỏ mình muốn che cho em mình khỏi bị la. Lớn lên, mình muốn che cho bạn bè khỏi thất vọng. Nhưng rồi nhận ra không ai che được ai mãi, và tới lúc nào đó mỗi đứa phải tự bước qua.
Điểm mình thích
Thứ mình thích nhất là cuốn sách không hề dạy đời. Nó không đưa ra công thức sống nào hết, chỉ kể một câu chuyện rồi để mình tự rút ra.
- Giọng văn chân thật tới mức khó tin. Nghe như có đứa ngồi cạnh mình, kể tội mấy người nó ghét, kể cả mấy chuyện chẳng liên quan gì tới mạch truyện.
- Nhân vật không được tô hồng. Holden không phải một đứa trẻ ngoan, và cuốn sách cũng không cần cậu phải ngoan. Nhờ vậy mà cậu rất người.
- Đọc xong nhẹ lòng. Với mình đây là cuốn sách an ủi: nó cho mình quyền được bối rối, được chưa biết mình là ai mà không thấy tội lỗi gì.
Điểm mình chưa thích
Nói thẳng: mình có mấy chỗ không thích ở cuốn này.
Nó dài dòng. Có những đoạn Holden kể chuyện này qua chuyện khác mà mình chỉ muốn lật nhanh cho xong. Một người bạn mình đọc được ba chục trang rồi bỏ, bảo “chẳng có gì xảy ra hết”. Nếu bạn cần một cốt truyện có cao trào, có cái kết, cuốn này sẽ làm bạn bực.
Mình cũng ngán mấy đoạn chửi thề, vì trong bản dịch, mấy câu đó mất hết cái tự nhiên. Bản dịch tiếng Việt chưa lột hết giọng của Salinger — nhất là cái châm biếm tỉnh queo. Đọc tiếng Anh thì rõ hơn nhiều.
Và chuyện này thuộc về bối cảnh: thành phố New York, trường nội trú Mỹ, mấy câu chuyện học đường kiểu Mỹ — mình đọc thấy xa lạ. Người Việt mình, tuổi mới lớn lo thi cử, gia đình, cơm áo. Sách đúng về cảm xúc, nhưng không đúng về bối cảnh.
Cuốn này dành cho ai
Với mình, Bắt Trẻ Đồng Xanh dành cho:
- Người đang ở ranh giới giữa trẻ con và người lớn, loay hoay không biết mình là ai.
- Người muốn đọc văn học cổ điển nhưng ngại nặng nề — cuốn này không dày, giọng lại rất đời.
Còn không dành cho ai:
- Ai cần cốt truyện rõ ràng, có cao trào, có cái kết gọn ghẽ.
- Người mới học tiếng Anh mà định đọc bản gốc — cách viết của Salinger không dễ như nó trông.
- Ai đang tìm một cuốn self-help dạy cách sống. Cuốn này không dạy gì hết, và đó chính là điểm hay.
So sánh với vài cuốn cùng chủ đề
Đọc Bắt Trẻ Đồng Xanh, mình cứ liên hệ tới mấy cuốn khác trên cùng cái kệ.
Nếu Holden là một cậu nhóc Mỹ đau khổ vì không hiểu nổi người lớn, thì Tôi Đi Học là đầu kia của phổ cảm xúc: một cậu bé Việt Nam mất cả hai tay vẫn cắm cúi học cho bằng được. Một bên buông xuôi, một bên cố hết sức — nhưng cả hai đều là tuổi trẻ vật lộn với thứ mình không chọn.
Tuổi Trẻ Đáng Giá Bao Nhiêu của Rosie Nguyễn cũng dành cho người trẻ loay hoay, nhưng khác một trời một vực về giọng điệu. Rosie viết như một người chị đã đi qua rồi quay lại vỗ vai; còn Holden thì ngồi giữa đường, không chịu đi tiếp.
Về nỗi nhớ tuổi thơ, Cho Tôi Xin Một Vé Đi Tuổi Thơ của Nguyễn Nhật Ánh làm cái việc mà mình ước Bắt Trẻ Đồng Xanh làm được: nhẹ nhàng, ấm áp, không gai góc. Hai cuốn cùng nói về việc lớn lên là mất dần một cái gì đó, nhưng một cuốn để mình cười, một cuốn để mình nín thở.
Mắt Biếc cũng là chuyện tuổi trẻ và những rung động đầu đời không thành. Nhưng Ngạn thương người khác, còn Holden thương chính mình — cái thương của một đứa không biết phải lớn lên cách nào.
Câu hỏi thường gặp
Bắt Trẻ Đồng Xanh có đáng đọc không?
Mình nghĩ có, nhưng tùy người. Nếu bạn đang ở tuổi hai mươi, hay từng thấy mình lạc lõng, cuốn này sẽ nói trúng điều bạn chưa nói ra được. Ngược lại, nếu bạn cần cốt truyện hấp dẫn và kết thúc rõ ràng, nó sẽ làm bạn bực. Đây là cuốn để nghe một giọng nói, không phải để biết một câu chuyện.
Đọc Bắt Trẻ Đồng Xanh mất bao lâu?
Đọc mỗi tối vài trang thì một tuần là xong. Sách không dày, nhưng đọc nhanh quá dễ mất cái hay, vì cả cuốn chỉ có một giọng kể liên tục. Bản dịch tiếng Việt thì một hai buổi là hết; ai đọc tiếng Anh nên chậm hơn, do cách viết nhiều khẩu ngữ.
Cuốn này có phù hợp với người mới đọc sách không?
Hơi tùy. Cuốn này ngắn, không có thuật ngữ khó, nên về độ dài thì thân thiện với người mới. Nhưng nó không có cốt truyện rõ ràng — thứ thường giúp người mới đọc tới trang cuối. Mới tập đọc thì mình khuyên chọn một cuốn chuyện dễ theo trước.
Vì sao nhiều người thấy Bắt Trẻ Đồng Xanh khó đọc?
Khó vì nó không có gì để “bám”. Không cao trào, không mở-nút-thắt, nhân vật chính lại hơi khó ưa. Học sinh Mỹ đọc nó trong chương trình nên nhiều người nhớ nó như một bài học phải học, chứ không phải cuốn mình tự chọn. Người lớn đọc lại thường thấy dễ hơn — vì đã hiểu cái mệt của Holden.
Kết luận
Với mình, Bắt Trẻ Đồng Xanh nói về điều ít ai dám thừa nhận: thành người lớn không có nghĩa là phải cứng cỏi và khô khan. Vẫn được phép giữ những bối rối, những nỗi sợ, và cả giấc mơ đứng canh chừng cho kẻ khác. Đọc xong, mình thấy nhẹ lòng hơn nhiều — như được cho phép ngừng ép mình “người lớn” thêm chút nào nữa.
Mình chấm cuốn này 4/5. Trừ một điểm vì giọng kể lan man và bản dịch chưa lột hết cái châm biếm của Salinger. Cộng bốn điểm vì cái giọng đó quá thật, và vì đây là cuốn duy nhất mình từng đọc khiến mình thấy nhẹ lòng chỉ vì được người viết hiểu giùm.
Bài review sách liên quan