Ghi chép từ những trang sách

Kiêu Hãnh và Định Kiến — Cuốn sách dạy mình đọc lại con người

Kiêu Hãnh và Định Kiến của Jane Austen — vì sao cuốn tiểu thuyết hơn 200 năm tuổi này vẫn dạy mình cách nhìn người, và những điểm mình chưa thích.

Văn học & cuộc sống
Bìa sách Kiêu Hãnh và Định Kiến
Cuốn sách trong bài

Kiêu Hãnh và Định Kiến

Jane Austen

Mình đọc Kiêu Hãnh và Định Kiến lần đầu hồi cấp ba, vì nó nằm trong danh sách đọc thêm của cô giáo Văn. Hồi đó mình đọc để đối phó, nhớ mỗi chuyện Elizabeth ghét anh Darcy rồi cuối cùng lấy nhau. Mãi tới gần đây, khi một người bạn than đang lướt app hẹn hò mà “không hiểu nổi người ta nghĩ gì”, mình mới lôi cuốn sách ra đọc lại. Lần này mình đọc chậm hơn, và nhận ra đây không phải chuyện tình cảm — đây là một cuốn về cách con người đánh giá nhau sai.

Cuốn sách này nói về gì

Gia đình Bennet có năm cô con gái, không có con trai, và theo luật thừa kế thời đó thì tài sản sẽ thuộc về một người họ hàng xa. Bà Bennet sốt ruột tìm chồng cho các con. Chuyện bắt đầu khi một chàng trai giàu tên Bingley dọn về gần nhà, rồi bạn anh ta — Darcy — xuất hiện với vẻ lạnh lùng và khối tài sản lớn gấp nhiều lần.

Elizabeth, cô con thứ hai, là người kể chuyện chính. Cô thông minh, thích châm biếm, và vừa gặp đã xếp Darcy vào loại “kiêu ngạo, đáng ghét”. Cả cuốn sách là hành trình cô — và người đọc — phải chỉnh lại cái bảng đánh giá đó. Xen giữa là mấy đám cưới, mấy hiểu lầm, vài lá thư quan trọng, và một cú twist về cô con gái út khiến mọi thứ đổi chiều.

Austen viết thời đầu thế kỷ 19, nhưng chuyện cô kể thì rất đời: nhà nào cũng có người nói nhiều, người giữ ý, và người mình đánh giá sai từ cái nhìn đầu tiên.

Bốn điều mình ghi lại sau khi đọc lại

Ấn tượng đầu tiên thường sai

Darcy bị cả thị trấn kết luận là kiêu chỉ vì anh ta đứng ở một bữa tiệc, không nhảy, nói ít. Mình thấy đúng y cái mình hay làm: gặp ai đó im lặng, mình đọc thành “kiêu”, chứ không nghĩ tới “ngại” hay “đang có chuyện”.

Trong sách, Wickham làm ngược lại — anh ta cười, kể chuyện hay, ai cũng mến. Hoá ra người niềm nở nhất lại là người nói dối nhiều nhất. Bài học không phải “đừng tin người vui vẻ”, mà “đừng lấy độ dễ chịu làm thước đo độ tử tế”.

Kiêu hãnh và định kiến là hai thứ khác nhau

Hai nhân vật chính mỗi người ôm một tật khác nhau: Darcy kiêu, Elizabeth định kiến. Austen không cho nhân vật nào hoàn hảo — bà cho cả hai tự nhận ra. Đoạn Elizabeth đọc lá thư của Darcy rồi tự nói với mình rằng lâu nay cô đã hồ đồ là chỗ mình thích nhất.

Mình áp dụng bằng một câu hỏi đơn giản: “Mình đang phản ứng với người này, hay với cái mình đoán về người này?” Nhiều lần câu trả lời là vế sau.

Giữ ý không phải là tốt

Ông Bennet thông minh hơn cả nhà, nhưng ông chọn im lặng và cười cho qua mọi chuyện, kể cả khi đáng ra ông phải can thiệp. Kết quả là những hiểu lầm có thể chặn lại sớm thì bị để mặc tới lúc không còn cứu được.

Cuốn sách làm mình nhìn lại kiểu “cứ để yên rồi nó tự qua”. Có chuyện đúng là tự qua, có chuyện không, và cái khó là phân biệt lúc nào nên nói.

Chuyện tiền của một người là chuyện của cả nhà

Nửa sau cuốn sách xoay quanh hậu quả tài chính: ai có tiền, ai tiêu quá, và cả gia đình phải gánh hệ quả từ quyết định của một người. Mình đọc đoạn đó thấy quen, vì chuyện tiền trong nhà ngày nay cũng vậy — một người quyết, cả nhà chịu.

Điểm mình thích

  • Đối thoại hay hơn tình tiết. Mấy màn đấu khẩu giữa Elizabeth và Darcy đọc sướng hơn cả những cảnh được đẩy lên cao trào.
  • Nhân vật phụ có đất sống. Ông Collins, bà Bennet, cô Lydia — ai cũng buồn cười theo một kiểu riêng, không ai bị bỏ xó làm nền.
  • Không ai bị biến thành ác nhân. Kể cả người làm chuyện xấu, mình vẫn hiểu vì sao họ làm vậy. Văn Austen thương người.
  • Đọc lại vẫn mới. Lần hai mình đã biết kết cục, mà cú twist ở giữa sách vẫn đánh đúng chỗ đau.
  • Giọng châm biếm rất nhẹ. Bà viết về đám đông thị trấn bằng giọng vừa trách vừa thương, không cay độc.

Điểm mình chưa thích

  • Nửa đầu chậm. Phần đầu xoay quanh tiệc tùng, tin đồn, ai giàu hơn ai. Ai quen nhịp đọc nhanh kiểu hiện đại sẽ sốt ruột; mình phải cố qua mấy chương đầu mới thấy cuốn.
  • Bối cảnh quá xa. Mọi chuyện xoay quanh hôn nhân và tài sản thừa kế. Không biết chút gì về nước Anh thế kỷ 19 thì dễ bỏ sót cái hay.
  • Gấp lại hơi liền. Mọi mối dây đều được buộc lại đẹp đẽ trong vài chương cuối, phần thưởng phát đều cho người tử tế. Thật đời không gọn vậy, nên mình thấy cái kết hơi dễ dãi.
  • Nhiều bản dịch, chất lượng chênh. Mình đọc một bản dịch cũ, nhiều chỗ cứng vì dịch sát nguyên tác; bản khác mượt hơn nhưng mất chút giọng châm biếm. Bìa ngoài không nói rõ đang là bản nào.
  • Khó dịch cái duyên. Một phần cái hay nằm ở câu chữ tiếng Anh — cách bà nói ngược, nói mát. Qua tiếng Việt là mất một lớp, mình phải đoán bà đang cười ở đâu.

Cuốn này dành cho ai

  • Người thích tiểu thuyết cổ điển, đọc chậm, thích nhân vật hơn là cốt truyện.
  • Người muốn một cuốn kể về con người, không cần drama dồn dập.
  • Bạn đang tập viết, muốn học cách xây nhân vật và viết đối thoại.
  • Người muốn đọc lại thứ từng bị gán nhãn “sách tình cảm con gái” — nó không phải vậy.

Không dành cho ai:

  • Người không thích bối cảnh cổ đại, chỉ muốn đọc chuyện thời nay.
  • Người cần hành động ngay từ trang đầu, không kiên nhẫn qua phần giới thiệu xã giao.

So sánh với vài cuốn cùng chủ đề

So với Một người tên Ove: cùng là chuyện về một người khó ưa bề ngoài mà tốt bụng bên trong. Ove được kể bằng giọng thẳng thắn, dễ thương; Darcy được kể qua mắt người khác nên lúc đầu mình cũng bị lừa. Về khoản làm mình nhận ra mình hay phán người, cả hai đều hiệu quả.

So với 5 Ngôn ngữ Tình Yêu: cuốn kia nói thẳng nguyên tắc “mỗi người nhận tình cảm theo một cách khác nhau”, đọc như sách hướng dẫn. Austen không dạy gì cả, bà chỉ cho mình xem hai người hiểu sai nhau suốt mấy trăm trang. Cùng một ý, một cuốn là lý thuyết, một cuốn là chuyện.

So với Đàn ông Sao Hỏa, Đàn bà Sao Kim: cuốn đó giải thích hai giới khác nhau thế nào, hơi đóng theo khuôn. Austen cho cả hai giới dùng chung một sai lầm — ai cũng đoán bụng người khác rồi tự tin mình đúng. Cách của Austen bớt rập khuôn hơn.

Câu hỏi thường gặp

Kiêu Hãnh và Định Kiến có đáng đọc không?

Đáng, và mình cho 4,5/5. Nếu bạn chỉ định đọc một cuốn cổ điển Anh trong đời, chọn cuốn này. Nó không nhẹ như vẻ ngoài, và phần thưởng nằm ở cách bà nhìn con người.

Cuốn này dành cho người mới bắt đầu đọc không?

Sẽ hơi vất vả ở khoảng năm mươi trang đầu. Mình khuyên chọn bản dịch dễ đọc, đừng cố đọc bản dịch sát chữ. Qua được nửa đầu thì phần còn lại tự kéo bạn đi.

Sách dài không, đọc mất bao lâu?

Mình đọc khoảng bốn buổi tối, không tính lần đọc hồi cấp ba. Sách không dài, nhưng nhiều tên nhân vật nên đọc chậm một chút lúc đầu sẽ nhẹ hơn về sau.

Nên đọc bản tiếng Việt hay tiếng Anh?

Nếu tiếng Anh của bạn đủ để nhận ra giọng châm biếm, đọc nguyên tác vẫn hơn — cái duyên của Austen nằm ở câu chữ. Còn không thì cứ đọc bản dịch, chỉ cần nhớ mỗi bản dịch là một cuốn hơi khác nhau.

Kết luận

Mình cho 4,5/5. Kiêu Hãnh và Định Kiến không dạy mình công thức nào về tình yêu, nhưng dạy một thứ dùng được nhiều hơn: mình đánh giá người khác nhanh tới mức nào, và sai tới mức nào. Điểm cộng lớn nhất là cặp nhân vật chính, mỗi người mang một tật và đều phải trả giá để sửa. Điểm mình phải chịu đựng là nửa đầu chậm và cái kết quá gọn ghẽ. Đọc xong, mình không còn thấy đây là “cuốn tiểu thuyết tình cảm” nữa, mà là một cuốn về cách nhìn người.

Nếu bạn đang tìm một cuốn cổ điển để bắt đầu, cứ thử. Còn nếu bạn muốn thứ dồn dập ngay từ trang đầu, để dành nó cho lúc khác.

Nhận xét và bình luận (0)