Một Người Tên Ove — Ông Già Cằn Nhằn Mà Ai Cũng Thương

Lúc đầu đọc Một Người Tên Ove, mình cứ tưởng đây là cuốn về một ông già cáu kỉnh thôi. Thế rồi mới vài trang, mình đã thấy trái tim mình bị cuốn đi lúc nào không hay. Fredrik Backman viết kiểu đáng yêu lắm — khô khan trước, ấm áp sau.

Đây là tiểu thuyết Thụy Điển về Ove, người đàn ông 59 tuổi sống một mình, ngày nào cũng đi kiểm tra hàng xóm có đậu xe sai chỗ không. Ai cần một chuyện ấm lòng mà vẫn đủ sâu để ngẫm vài ngày thì nên thử.

Cuốn sách này nói về gì

Ove năm nay 59 tuổi, vừa mất người vợ Sonja mà ông thương nhất đời. Ông sống một mình trong căn nhà nhỏ, làm mọi thứ theo một bộ quy tắc riêng: đúng giờ, đúng chuẩn, đúng loại xe. Ông ghét người lười biếng, ghét đám xe đậu sai chỗ, ghét cả mấy con mèo hoang.

Trớ trêu là Ove đang tìm cách ra đi để sum họp với Sonja, mà chẳng lần nào thành, vì hàng xóm cứ “phiền” ổng đúng lúc. Một gia đình trẻ dọn tới đối diện, rồi cửa nhà ông bị gõ hoài: nhờ sửa cái này, nhờ chở cái nọ. Trong một xã hội cứ ngỡ cần đến ông, thật ra là ông cần xã hội, chỉ là ông không nhận ra.

Sách chạy trên hai đường song song: hiện tại khô khan của một ông già gắt gỏng, và quá khứ của một người từng yêu thương rất nhiều.

Cái cách Backman kể chuyện khiến mình vừa cười vừa nghẹn

Cái hay là cuốn này vừa hài vừa buồn vừa ấm, mà ba thứ đó nằm chung một trang, không báo trước. Nhiều đoạn mình phì cười vì mấy tình huống dở khóc dở cười của Ove với lũ hàng xóm, với con mèo hoang lông xù mà ổng không tài nào đuổi nổi. Rồi ngay sau đó lại có câu văn làm mình ngồi im rất lâu, nghĩ về sự cô đơn, về việc ai rồi cũng cần ai đó cần đến mình.

Backman không viết kiểu gào lên cho người ta khóc. Cuối sách mình khóc thiệt sự, không phải vì buồn, mà vì xúc động.

Cái lạ là ổng mắng người ta suốt mà lại là người lo nhất

Ove gắt hàng xóm suốt ngày, nhưng cũng chính ổng là người để tâm nhất khi nhà người ta có chuyện. Kiểu người vậy ngoài đời cũng có: nói chuyện khó nghe mà lúc cần thì có mặt đầu tiên. Tác giả không giải thích dùm ông, để mình tự nhìn ra.

Một Người Tên Ove giấu quá khứ của ông trong từng hồi tưởng

Điều mình mê nhất là cách tác giả lồng quá khứ của Ove vào hiện tại. Từng chương hồi tưởng về tuổi thơ, về người cha, về lần đầu gặp Sonja đều khiến mình hiểu vì sao Ove thành người như hôm nay. Đó không phải ông già khó tính vô cớ, mà là người trung thành đến mức cứng đầu, yêu thương đến mức không biết diễn tả.

Cách kể này cũng là lý do mình đọc chậm: mỗi lần chuẩn bị thấy ổng khó ưa, tác giả lại mở thêm một cánh cửa cho mình nhìn vào bên trong.

Sonja — người phụ nữ đã làm nên Ove

Sonja là nhân vật mình thương nhất, dù cô hầu như chỉ xuất hiện qua hồi tưởng. Một người phụ nữ hay cười, luôn nhìn thấy mặt tốt ở người khác, trái ngược hoàn toàn với ông chồng của mình. Chính cô dạy ổng rằng thế giới không vận hành chỉ bằng quy tắc. Nên khi cô mất, Ove thấy cuộc đời hết nghĩa lý. Nỗi cô đơn của ổng là cô đơn của người đã từng có tất cả.

Mấy người hàng xóm phiền phức và con mèo hoang

Thật ra đây là cuốn sách về một khu xóm. Bên cạnh Ove là ông hàng xóm từng thân rồi thành đối thủ, là cô vợ đang mang bầu lúc nào cũng nhờ vả, là mấy đứa nhỏ chạy lon ton khắp sân. Không ai hoàn hảo, mà cũng chính vì vậy mà mình thấy thân.

Con mèo hoang là nhân vật phụ mình thích nhất: nó chẳng nói được câu nào, chỉ nằm đó, vậy mà khiến Ove — người tự nhận ghét mèo — phải lục tủ tìm đồ ăn cho nó.

Sự trung thành của Ove không chỉ dành cho người

Ổng trung thành với chiếc xe của mình, với cái cửa ga, với mấy nguyên tắc theo ổng mấy chục năm. Nghe buồn cười, nhưng mình nghĩ đó là cách tác giả nói rằng người ta gửi cả một phần ký ức vào đồ vật. Đồ vật không phán xét, không bỏ đi.

Điều làm Ove khác mấy ông già khó tính ngoài đời

Ove không phải kiểu nhân vật gắt ngoài mềm trong được viết cho có. Cái khác nằm ở chỗ tác giả không tẩy trắng cho ổng: ông phán xét người khác thật, ngoan cố thật, và có những cái sai thật. Mình vốn dị ứng với kiểu nhân vật được khen trước bênh sau, nên đọc cuốn này thấy nhẹ.

Sách cũng không hứa rằng rồi mọi thứ sẽ ổn. Nó chỉ cho thấy có người vẫn muốn ở cạnh mình, và đôi khi như vậy là đủ cho thêm một ngày.

Một chi tiết nhỏ mà mình đọc lại hai lần

Đó là mấy lần Ove ra thăm mộ Sonja. Không có đoạn văn dài, không có nước mắt. Ổng chỉ ngồi đó kể chuyện hôm nay, kể cả chuyện con mèo, như thể cô còn nghe được. Mình đọc lại lần hai, tự nhiên thấy sống mũi cay.

Điểm mình thích

• Nhân vật phụ không ai là cái nền. Mỗi người có một chút riêng, đọc xong mình nhớ mặt từng người.
• Cách đan quá khứ vào hiện tại rất khéo.
• Hài mà không lố, buồn mà không lên gân. Vừa cười xong là nghẹn.
• Cái kết trọn vẹn, khép lại tử tế chứ không cố làm cho sốc.

Điểm mình chưa thích

Nói thẳng là cuốn này không hoàn hảo với mình.

• Khúc giữa hơi lê thê. Nhiều chương hồi tưởng bị cắt ngay lúc đang hay rồi nhảy về hiện tại, đọc một hồi thấy mệt.
• Nhân vật phụ đông mà toàn tên kiểu Thụy Điển, mình nhớ hoài không hết.
• Vài đoạn hài bị đẩy hơi xa, nghe như tình huống trong phim hơn là chuyện ngoài đời.
• Bối cảnh Thụy Điển xa lạ. Mấy chuyện như quy định khu dân cư, hội đồng khu phố đọc hơi khó hình dung so với một khu xóm ở Việt Nam.
• Mọi thứ ở cuối được gói hơi gọn và hơi đẹp. Ngoài đời, một ông già cô đơn mà không có hàng xóm tốt như vậy thì câu chuyện đã đi hướng khác.
• Ở thành phố lớn Việt Nam, kiểu hàng xóm gõ cửa nhờ vả mỗi ngày gần như không có. Thông điệp để người khác bước vào đời mình nghe thì hay, mà áp dụng thật thì không dễ.

Cuốn này dành cho ai

• Ai cần một chuyện ấm lòng sau mấy ngày bộn bề.
• Ai thích văn học đời thường, nhân vật giàu nội tâm, không cần cốt truyện dữ dội.
• Ai từng mất đi một người mình thương và đang học cách sống tiếp.
• Ai thích kiểu hài nhẹ, cười ra nước mắt, nhớ để sẵn gói khăn giấy.
• Không dành cho ai thích truyện nhịp nhanh, hành động, twist liên tục.
• Không dành cho ai không đủ kiên nhẫn với hồi tưởng chậm và nhân vật càu nhàu.

So sánh với vài cuốn cùng chủ đề

Nếu bạn đã thích kiểu chuyện này, mấy cuốn dưới đây cùng một vùng cảm xúc.

• Tuesdays with Morrie cũng kể về một người thầy gần cuối đời dạy người trẻ cách sống. Khác ở chỗ Morrie dạy có chủ đích, còn Ove không dạy ai hết, mình phải tự ngộ ra từ mấy chuyện vặt.

• Hoàng Tử Bé nói về sợi dây kết nối và chuyện dành thời gian cho nhau để một người trở nên duy nhất. Cuốn đó nói thẳng bằng ẩn dụ, còn Ove bắt mình tự rút ra từ những buổi chiều sửa cửa, đổ rác giùm hàng xóm.

• Thư Viện Nửa Đêm cũng có nhân vật đứng trước bờ vực muốn buông tất cả. Nora thì đi tìm cuộc đời khác, còn Ove không đi đâu hết, và chính vì vậy mà ổng học được cách ở lại.

• Mắt Biếc là chuyện tình dang dở kiểu Việt Nam. Ngạn yêu Hà Lan mà không được đáp lại, còn Ove được Sonja đáp lại nhưng lại mất cô quá sớm. Hai kiểu tiếc khác nhau, mà đọc xong ngồi im một lúc thì giống nhau.

Câu hỏi thường gặp

Một Người Tên Ove có đáng đọc không?

Có, nếu bạn thích văn học đời thường và không ngại đọc chậm. Cuốn này không có twist lớn, sức nặng nằm ở nhân vật và cách kể. Nếu bạn cần truyện nhịp nhanh thì có thể sẽ thấy dài. Còn mình đọc xong vẫn nghĩ về ổng thêm mấy ngày.

Đọc Một Người Tên Ove mất bao lâu?

Mình đọc rải rác khoảng một tuần, mỗi tối 30-40 phút. Nếu đọc liền thì hai ba buổi tối là xong. Nhưng theo mình thì đừng đọc liền. Nhân vật kiểu này cần thời gian để tiêu hoá, đọc vội dễ thấy khúc giữa lê thê.

Cuốn này có phù hợp với người mới bắt đầu đọc sách không?

Được. Văn dễ đọc, câu ngắn, chuyện xoay quanh một khu xóm nên dễ hình dung. Chỉ cần để ý mấy tên nhân vật Thụy Điển, dễ lộn. Nếu bạn mới đọc tiểu thuyết dịch, đây là điểm khởi đầu ổn.

Nên đọc bản tiếng Việt hay bản gốc?

Mình đọc bản tiếng Việt vì tiếng Thụy Điển mình không đọc được. Bản dịch chuyển được cái giọng khô khan của tác giả, đọc không thấy cứng. Cuốn này còn có phim chuyển thể tên A Man Called Otto do Tom Hanks đóng, xem sau khi đọc cũng vui.

Kết luận

Mình cho cuốn này 4.5/5, trừ nửa điểm vì khúc giữa lê thê và vài tình tiết bị đẩy hơi xa so với đời thật. Còn lại thì đây là một trong mấy cuốn để lại cảm giác ấm nhất mà mình từng đọc. Điều đọng lại trong mình là: đừng vội phán xét ai qua vẻ bề ngoài. Đằng sau một con người cộc cằn, nhiều khi là cả một thế giới nội tâm mỏng manh chỉ chờ ai đó mở cửa bước vào.

Cũng nhờ cuốn này mà mình thấy biết ơn hơn những mối quan hệ xung quanh. Nhiều khi ta quên mất rằng được làm phiền, được giúp đỡ cũng chính là một cách gắn kết. Nếu bạn chưa đọc, cứ thử bắt đầu đi, đừng ngại ông già càu nhàu ở mở đầu. Chuẩn bị sẵn một gói khăn giấy là được.