Mình cá là ai từng học tiểu học ở Việt Nam đều biết câu chuyện cậu bé Ký viết chữ bằng chân. Hồi đó bài tập đọc Bàn chân kỳ diệu nằm trong sách Tiếng Việt lớp 4, đọc xong đứa nào cũng thử kẹp bút vào ngón chân viết thử, rồi cười xòa vì nguệch ngoạc quá. Nhưng phải tới năm ngoái mình mới đọc cuốn tự truyện Tôi đi học của thầy Nguyễn Ngọc Ký — và mới hiểu câu chuyện trong sách giáo khoa chỉ là một phần rất nhỏ.
Cậu bé liệt hai tay và đôi chân biết viết
Thầy Ký sinh năm 1947 ở Hải Hậu, Nam Định. Năm 4 tuổi, một cơn sốt bại liệt khiến đôi tay liệt hẳn — thầy tự ví như “hai cục thịt lủng lẳng đeo bên mình”. Tưởng như cuộc đời khép lại từ đó, vậy mà năm 7 tuổi thầy vẫn khăn gói đến lớp, rồi bắt đầu hành trình tập viết bằng chân. Nghe thì đơn giản chứ tập viết bằng ngón chân cực lắm: mồ hôi ướt đẫm, chân chuột rút, viết hoài mà chữ vẫn như con giun. Có lần thầy bực quá ném bút đi, rồi lại lầm lũi nhặt lên vì biết không còn cách nào khác.
Điều làm mình nể nhất là thầy không chỉ viết được, mà còn học giỏi tới mức hai lần được Bác Hồ tặng huy hiệu. Hồi đó Bác Hồ khen ai cũng hiếm, nên hai cái huy hiệu đó nói lên tất cả.
Viết giữa giảng đường sơ tán
Cuốn sách không dừng ở hồi tiểu học. Năm 1966, thầy thi đậu Đại học Tổng hợp Hà Nội, khoa Ngữ Văn — thời chiến tranh phá hoại nên cả trường phải sơ tán lên vùng núi Đại Từ, Thái Nguyên. Giữa cảnh thiếu thốn trăm bề, vừa chống chọi bệnh tật, vừa ghi bài bằng chân dưới ánh đèn dầu, thầy vẫn dành thời gian viết bản thảo cuốn tự truyện. Đến năm 1970 — đúng ngày bảo vệ luận văn tốt nghiệp — cuốn sách ra mắt bạn đọc với tên Những năm tháng không quên, sau này mới đổi thành Tôi đi học như mọi người biết.
Đọc tới đây mình mới thấy cuốn này không chỉ là chuyện “vượt khó” đơn thuần. Nó còn là bức tranh chân thật về một thời khó khăn: những buổi học đêm dưới đèn dầu, những bữa đói, tình thầy trò và tình bạn bè đùm bọc nhau giữa sơ tán. Có đoạn thầy viết về nỗi tủi thân khi không tự mặc áo, tự cầm bát được, mình đọc mà rưng rưng.
Vì sao nên đọc
Trước hết, đây là một trong số ít tự truyện Việt Nam viết về người khuyết tật mà không hề bi lụy. Thầy kể chuyện rất đời, có hài hước, có những chi tiết đáng yêu như chuyện tập bơi, chuyện mê toán, chuyện chơi thể thao — chứ không phải kiểu kể để được thương.
Thứ hai, cuốn sách còn nguyên giá trị với người lớn. Hồi nhỏ mình đọc thấy thương cậu bé Ký, giờ đọc lại thấy xấu hổ về chính mình — những lúc than trời trách đất vì deadline, vì mệt, vì “hôm nay không có hứng”. Thầy có câu đại ý là đừng để phút nào của tuổi trẻ trôi đi hoài phí. Nghe thì giống mấy câu quote trên mạng, nhưng khi nó xuất phát từ một người tuần phải chạy thận ba buổi mà vẫn viết sách, vẫn đi giao lưu với học trò, thì nó nặng ký hơn nhiều.
Nói chung, Tôi đi học là cuốn sách mà mình nghĩ nhà nào có con nhỏ cũng nên có trên kệ. Cho con đọc để biết quý việc học, và cho chính mình đọc để nhớ rằng so với người ta, mấy cái khó của mình thật ra cũng không ghê gớm lắm đâu.
Bài review sách liên quan