Mình đọc Siddhartha lần đầu vào một đợt chán việc kéo dài, cái kiểu ngày nào cũng làm đủ thứ mà tối về không biết mình đang chạy tới đâu. Cuốn sách mỏng tới mức mình tưởng đọc một buổi chiều là xong. Hóa ra mình đọc ba ngày, vì cứ vài trang lại phải gấp sách lại ngồi nghĩ.
Đây là tiểu thuyết của nhà văn Đức Hermann Hesse, kể về một chàng trai con nhà Bà-la-môn ở Ấn Độ thời Đức Phật, bỏ nhà đi tìm cách sống cho trọn vẹn. Nếu bạn từng thấy mọi lời khuyên “hãy sống đúng với mình” nghe sáo rỗng, thì cuốn này đáng thử, vì nó không đưa lời khuyên nào cả.
Cuốn sách Siddhartha nói về gì
Siddhartha được cả làng quý: thông minh, giỏi kinh sách, có người bạn thân Govinda đi đâu cũng theo sau. Vậy mà trong lòng chàng cứ trống. Học đủ rồi, cúng tế đủ rồi, nhưng cảm giác bình an thì chưa thấy đâu.
Thế là chàng bỏ nhà theo nhóm tu sĩ khổ hạnh, nhịn đói, nhịn ngủ, tập quên cái “tôi”. Sau đó chàng gặp chính Đức Phật Gotama, nghe giảng, kính phục, nhưng vẫn rời đi. Lý do rất lạ: chàng tin rằng giác ngộ không truyền được bằng lời.
Phần sau là đoạn mình thấy bất ngờ nhất. Chàng bước vào đời thường: gặp kỹ nữ Kamala, làm thuê cho thương nhân Kamaswami, giàu lên, sa vào cờ bạc và ham muốn, rồi chán đến buồn nôn. Cuối cùng chàng trở lại bên dòng sông, nơi người lái đò Vasudeva đang sống.
Ảnh: Một người lữ khách đứng lặng bên bờ sông lúc trời vừa sáng, gợi đúng hình ảnh mở đầu hành trình của Siddhartha, khi chàng chưa biết mình đang tìm gì nhưng đã biết mình không thể ở yên — ảnh minh hoạ do AI tạo (Grok Imagine)
Những ý chính mình giữ lại sau khi đọc
Biết mà chưa sống thì chưa phải là biết
Siddhartha rời Đức Phật không phải vì thấy lời dạy sai. Chàng rời vì thấy rằng nghe người khác kể về giác ngộ khác hẳn tự đi qua nó. Hesse đặt ý này ngay giữa truyện và nó đi suốt cuốn sách.
Mình nhận ra mình cũng từng như vậy: đọc hàng chục cuốn về thói quen, về quản lý thời gian, nhưng chỉ khi tự thức dậy sớm và tự thất bại vài lần mới hiểu. Sau cuốn này mình bớt ôm sách vào lòng như thể đọc là đã làm.
Đi lạc cũng là một phần của đường đi
Điều làm mình sững là Hesse không coi giai đoạn Siddhartha sa đọa là đoạn “hỏng”. Tiền bạc, tình dục, cờ bạc, tất cả đều là học phí. Không có đoạn đó, chàng sẽ chỉ là một ông thầy nói đạo lý khô khan.
Mình không đem chuyện này ra biện minh cho sai lầm, nhưng nó giúp mình nhẹ lòng hơn về mấy năm đi vòng của chính mình. Những năm đó không phí, chỉ là mình chưa biết nó dạy mình gì.
Ảnh: Chiếc đò gỗ nhỏ trên mặt sông phẳng lặng, người lái đò ngồi nghe nước chảy, tượng trưng cho Vasudeva và bài học lắng nghe mà Siddhartha học được ở phần cuối truyện — ảnh minh hoạ do AI tạo (Grok Imagine)
Dòng sông là người thầy
Vasudeva không giảng gì nhiều. Ông bảo Siddhartha ngồi xuống nghe sông. Sông luôn ở đó mà luôn khác, quá khứ, hiện tại và tương lai cùng chảy một lúc. Nghe thì huyền bí, nhưng khi đọc trong truyện lại rất đời.
Mình thử áp dụng một cách nhỏ thôi: mỗi sáng ngồi năm phút không điện thoại, chỉ nghe tiếng xe ngoài đường. Không ngộ ra gì to tát, nhưng đầu bớt ồn hơn thấy rõ.
Chờ đợi, suy nghĩ, nhịn đói
Khi Kamaswami hỏi Siddhartha có gì để bán, chàng trả lời mình biết suy nghĩ, biết chờ đợi và biết nhịn đói. Nghe như ba thứ vô dụng, vậy mà chúng là thứ giúp chàng đứng vững cả khi nghèo lẫn khi giàu.
Mình hay nghĩ về câu này mỗi lần sốt ruột vì một việc chưa có kết quả. Biết chờ không phải là thụ động, đó là một kỹ năng, và là thứ ít ai dạy.
Ảnh: Con đường rẽ thành nhiều ngả, một bên là phố chợ rực rỡ, một bên là khu rừng yên tĩnh, minh hoạ cho việc Siddhartha tự đi qua cả đời tu hành lẫn đời thế tục thay vì nghe theo một con đường có sẵn — ảnh minh hoạ do AI tạo (Grok Imagine)
Điểm mình thích
- Ngắn mà dày. Văn Hesse gọn, gần như kể chuyện cổ tích, nhưng mỗi chương để lại một câu hỏi.
- Không có người thầy hoàn hảo. Ngay cả Đức Phật cũng không được giao vai “đáp án cuối cùng”, điều này khiến cuốn sách thành thật hơn nhiều sách self-help.
- Cho phép mình đi chậm. Sau cuốn này, mình ít so đo với người cùng tuổi hơn.
Điểm mình chưa thích
Phải nói thật: cuốn này không dễ đọc nếu bạn thích cốt truyện dồn dập. Giữa truyện có những đoạn độc thoại triết lý khá dày, và có lúc mình thấy nó lặp lại ý “thống nhất của vạn vật” hơi nhiều.
Thứ hai, thế giới trong sách là Ấn Độ cổ qua con mắt một người châu Âu viết năm 1920. Nên đừng xem nó như tài liệu về Phật giáo. Nó là một cuốn tiểu thuyết cảm hứng từ Đông phương, và có chỗ Hesse đơn giản hoá khá mạnh.
Cuối cùng, nhân vật nữ gần như chỉ để phục vụ hành trình của Siddhartha. Kamala có mặt khá lâu mà ta hiếm khi thấy cô như một con người riêng.
Cuốn này dành cho ai
- Người đang chán, đang lạc hướng, hoặc vừa qua một biến cố và muốn đọc gì đó chậm.
- Ai thích tiểu thuyết triết lý ngắn, đọc đi đọc lại được.
- Ai từng đọc Nhà giả kim hay Hoàng tử bé và muốn một thứ trầm hơn.
Không dành cho: người cần quy trình từng bước, checklist hành động, hay người đang tìm sách kỹ năng thực dụng.
So sánh với vài cuốn cùng chủ đề
Cùng là “hành trình đi tìm ý nghĩa”, Nhà giả kim dễ đọc và truyền cảm hứng hơn, kiểu có đích đến rõ ràng là kho báu. Siddhartha thì ngược lại: kho báu hóa ra chính là đoạn đường đi, nên cảm giác ít “đã” hơn nhưng ở lại lâu hơn.
Với Hoàng tử bé, cả hai đều mỏng và đều nói về những điều người lớn quên. Hoàng tử bé nhẹ và buồn dịu, còn Siddhartha trải qua cả đời một con người nên nặng ký hơn.
Nếu bạn muốn một góc nhìn thực chứng hơn về ý nghĩa sống, Đi tìm lẽ sống của Frankl nói bằng trải nghiệm trại tập trung, còn Suy tưởng của Marcus Aurelius là bản nhật ký kỷ luật của một hoàng đế. Ba cuốn này đặt cạnh nhau cho ra ba kiểu trả lời rất khác. Và nếu thích đi cùng một người trên đường dài, thử Đi tìm Gobi cho hơi thở đời thường hơn.
Câu hỏi thường gặp
Siddhartha có đáng đọc không?
Có, nếu bạn chấp nhận nhịp chậm. Sách mỏng, đọc nhanh được nhưng nên đọc từ từ. Nếu chỉ tìm một câu chuyện giải trí thì có thể sẽ thấy hơi nặng, còn nếu đang tìm điều gì đó để nghĩ suốt vài tuần thì rất hợp.
Siddhartha dành cho người mới đọc triết học không?
Dành được. Hesse viết như kể chuyện, không cần biết trước về Phật giáo hay Ấn Độ giáo. Chỉ cần kiên nhẫn qua vài đoạn độc thoại dài. Mình khuyên đọc ngay cả khi chưa đọc bất kỳ sách triết nào.
Đọc Siddhartha mất bao lâu?
Sách khá ngắn nên người đọc đều tay thường xong trong vài buổi tối. Mình mất ba ngày vì hay dừng lại suy nghĩ. Tuỳ bản dịch và khổ sách mà độ dày có khác, bạn cứ lấy cảm giác của mình làm chuẩn.
Siddhartha có bản tiếng Việt không?
Có, cuốn này đã được dịch sang tiếng Việt từ lâu, và có nhiều bản dịch cùng các nhà xuất bản khác nhau. Mình khuyên cầm thử vài trang đầu ở hiệu sách xem giọng dịch nào hợp tai mình trước khi mua. Bìa trong bài là bản tiếng Anh.
Kết luận
Siddhartha không cho bạn đáp án, và đó vừa là điểm yếu vừa là sức mạnh của nó. Mình gấp sách lại với cảm giác nhẹ hơn là thông thái hơn, và cảm giác đó mình thấy có ích hơn nhiều lời khuyên.
Đây là cuốn mình sẽ đọc lại vào những lúc mình lại tưởng cuộc đời là một cuộc đua. Điểm của mình: 4/5. Trừ một điểm vì vài đoạn triết lý lặp lại và nhân vật nữ mờ nhạt, còn lại là một cuốn nhỏ ở lại rất lâu.
Bài review sách liên quan
