Ghi chép từ những trang sách

Ngồi khóc trên cây — mối tình đầu dở dang ở làng Đo Đo

Review Ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh: mối tình đầu trong trẻo ở làng Đo Đo, khu rừng, chú nai con và nỗi đau lúc trưởng thành — có đáng đọc lại?

Văn học & cuộc sống
Bìa sách Ngồi khóc trên cây
Cuốn sách trong bài

Ngồi khóc trên cây

Nguyễn Nhật Ánh

Hè năm mình học lớp 12, mình mượn được cuốn Ngồi khóc trên cây của đứa bạn cùng lớp và đọc hết trong hai buổi chiều mưa. Đọc xong, mình ngồi im một hồi lâu, kiểu không buồn nói gì. Cuốn tiểu thuyết này kể về mối tình đầu giữa Đông — chàng sinh viên 18 tuổi từ Sài Gòn về làng Đo Đo (Quảng Nam) nghỉ hè — và Rùa, cô bé 14 tuổi của ngôi làng ấy. Sách dày 344 trang, Nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 2013, tranh minh hoạ của Đỗ Hoàng Tường. Ai thích văn Nguyễn Nhật Ánh, thích một câu chuyện quê nhà đọc chậm được, thì nên đọc.

Cuốn sách này nói về gì

Đông theo gia đình vào Nam từ nhỏ, hè này về làng chơi. Em họ là Thục rủ anh lên chợ Kế Xuyên, và ở đó Đông gặp Rùa. Cô bé có hoàn cảnh không giống ai: ba mất sớm, mẹ bỏ đi, mang bệnh nặng suốt bốn năm, 14 tuổi mới học lớp 5. Cái tên “Rùa” do lũ trẻ trong làng đặt để trêu, vì cô không biết đi xe đạp.

Điều làm mình nhớ nhất ở Rùa không phải hoàn cảnh, mà là cách cô bé sống với khu rừng sau làng. Rùa kết bạn với thú hoang, đặt cho chúng những cái tên ngộ nghĩnh, lén phá bẫy của phường săn, giấu một chú nai con ở vùng đất bí mật sau thác nước. Vì chuyện đó, cô bị đám thợ săn thù và dựng chuyện không hay về mình.

Đông ban đầu chỉ thương hại, bất bình thay cho cô bé bị bạn bè xa lánh. Rồi từ lúc nào không biết, anh bị sự hồn nhiên, nhân hậu đó cuốn đi. Họ dắt nhau đi khắp làng, khắp rừng, qua hết mùa hè này tới mùa hè khác trong trí nhớ Đông.

Đường làng vắng, chiếc xe đạp cũ dựng bên gốc cây

Cuốn sách chia ba chương dài, nhưng mình thấy có hai phần rõ rệt: phần đầu là tuổi thơ êm đềm, phần sau là chuỗi nghịch cảnh dồn dập. Ba năm xa cách, một hiểu lầm về quan hệ huyết thống, một lần tưởng mình mắc bệnh hiểm nghèo, rồi tai nạn dòng nước. Đọc tới khúc cuối, mình hiểu vì sao cuốn sách này bán chạy tới vậy, dù nó chẳng hề ngọt ngào như tựa truyện nghe ra.

Bốn điều mình nhớ nhất sau khi gấp sách

Làng Đo Đo là “nhân vật” thứ hai của truyện

Nguyễn Nhật Ánh tả làng quê bằng chi tiết chứ không bằng lời khen. Bọn trẻ ở đây có tới sáu mùa trong một năm: mùa giấy kính, mùa nắp keng, mùa cọng dừa, mùa bao thuốc lá, mùa thả diều, mùa chong chóng. Mỗi mùa, đám trẻ lấy một thứ đồ chơi làm “tiền” để trao đổi với nhau.

Đọc đoạn đó, mình nhớ ngay cái xóm nhỏ hồi còn để chỏm, chơi bắn bi, lấy tán lá chuối làm quân cờ. Đó là thứ văn chương không cần giải thích mà vẫn khiến người đọc tự tra kho ký ức của mình.

Gốc cây lớn trên đồi, bên dưới là cuốn sổ mở và con diều

Rùa không được viết như một “bé gái đáng thương”

Cách xây dựng nhân vật này khéo ở chỗ tác giả không để cô bé tự thương mình. Rùa cứng cỏi theo kiểu trẻ con từng trải: bị thợ săn doạ vẫn tiếp tục phá bẫy, bị bạn bè xa lánh vẫn đi tìm bạn khác — mà bạn của cô là muông thú.

Nụ hôn đầu đời và cái cách tác giả giữ nó trong trẻo

Nguyễn Nhật Ánh có thể viết cảnh đó thành sướt mướt, nhưng ông chọn cách khác: bối rối, ngượng, hơi lúng túng, rồi thôi. Cái hay là các chi tiết nhỏ sau đó — cách hai người im lặng, cách Đông tự bào chữa cho mình.

Mình không thích kiểu romance “khắc cốt ghi tâm” được nói toạc ra. Ở đây tác giả để người đọc tự nhận ra tình cảm của nhân vật, đúng kiểu tuổi mới lớn, chẳng ai dám nói thật lòng mình.

Nghịch cảnh ở phần sau — vừa hay vừa quá tay

Mình kể không spoil hết, nhưng phần cuối có ba cú sốc liên tiếp, trong đó cú về quan hệ huyết thống khiến mọi thứ vỡ ra, và cái kết diễn ra đúng như tên truyện: Đông ngồi trên cành cây và khóc.

Vấn đề của mình với phần này nằm ở chỗ khác, mình nói ở mục dưới.

Điểm mình thích

  • Chất giọng. Nguyễn Nhật Ánh kể chuyện như người lớn ngồi nhớ lại, không lên gân, không triết lý dài dòng.
  • Cách tả trò chơi trẻ con. Cuốn nào của ông cũng có một kho trò chơi, và mình đọc để nhớ, chứ không phải đọc để biết.
  • Nhân vật Rùa. Mình thích một cô bé được viết như người biết giữ mình, không phải cái cớ để tác giả làm người đọc khóc.
  • Đoạn kết. Không rõ ràng, nhưng đúng với nỗi đau nó đang kể. Bắt người đọc tự quyết định tin gì.
  • Bản in NXB Trẻ có tranh minh hoạ của Đỗ Hoàng Tường, làm cảnh làng quê hiện ra cụ thể hơn.

Điểm mình chưa thích

  • Phần đầu chậm. Nhiều đoạn tả cảnh, tả trò chơi kéo dài, ai quen đọc truyện có nhịp nhanh sẽ thấy sốt ruột.
  • Ba bi kịch dồn vào cuối truyện làm mình hơi mệt. Hiểu là tác giả muốn thử thách nhân vật để họ trưởng thành, nhưng khi bệnh tật, hiểu lầm huyết thống và tai nạn sông nước xảy ra sát nhau, cảm giác “được sắp đặt” mạnh hơn cảm giác thật.
  • Cái kết lửng lơ. Mình thích nó, nhưng mình biết nhiều người khó chịu vì đọc 344 trang để rồi không biết chắc chuyện gì đã xảy ra với Rùa. Hai nguồn mình tham khảo còn kể khác nhau về chi tiết này — nghĩa là sách cố tình mở.
  • Khoảng cách tuổi tác giữa Đông và Rùa khiến người đọc hiện đại dễ khựng lại. Tác giả không tô vẽ gì, nhưng không thể không nghĩ tới.
  • Vài nhân vật phụ như Bích Lan có cảm giác chỉ để đẩy tình tiết.
  • Nếu bạn đọc bản ebook trôi nổi, sẽ mất luôn phần tranh minh hoạ — với truyện này thì mất khá nhiều.

Cuốn này dành cho ai

Nên đọc nếu bạn:

  • Là người lớn muốn đọc một cuốn nhắc mình về tuổi thơ, đọc chậm cũng được.
  • Thích văn Nguyễn Nhật Ánh ở giai đoạn truyện dài.
  • Muốn một cuốn tiểu thuyết Việt Nam, bối cảnh thật, giọng thật, không cần dịch.
  • Đang tìm truyện để đọc cùng con tuổi mới lớn.

Không dành cho bạn nếu:

  • Bạn muốn kết rõ ràng, sạch sẽ, không day dứt.
  • Bạn dị ứng với truyện bi kịch dồn dập ở hồi cuối.
  • Bạn cần nhịp nhanh, tình tiết dày ngay từ chương đầu.

So sánh với vài cuốn cùng chủ đề

Nếu bạn đã đọc Mắt biếc, bạn sẽ thấy hai cuốn này cùng một dòng, nhưng khác nước đi. Mắt biếc là chuyện đơn phương nhìn một người đi lấy người khác, đau mà biết trước; Ngồi khóc trên cây thì để hai nhân vật đến được với nhau rồi mới đẩy vào nghịch cảnh. Mình thấy Mắt biếc chặt chẽ hơn, còn cuốn này cảm xúc thô hơn.

Còn so với Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, cả hai đều lấy làng quê làm bối cảnh và đều có mất mát. Nhưng hoa vàng có anh em ruột, có người mẹ, có trách nhiệm — cảm xúc nằm ở chuyện gia đình. Ngồi khóc trên cây cảm xúc nằm ở chuyện tình, nên nó dễ thấy hơn, cũng dễ thấy “truyện” hơn.

Đọc ở một góc khác, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ và Totto-chan bên cửa sổ cũng nói về thế giới trẻ con bị người lớn nhìn sai. Nhưng hai cuốn đó đọc xong thấy nhẹ, còn cuốn này đọc xong thấy nặng bụng.

Câu hỏi thường gặp

Ngồi khóc trên cây có buồn lắm không?

Có, nhưng không sướt mướt. Truyện buồn theo kiểu ngoái lại quá khứ, đau ở chỗ biết chuyện đó đã qua rồi. Phần đầu của sách khá êm đềm, nụ cười nhiều hơn nước mắt. Nước mắt tập trung ở khoảng một phần ba cuối, và đó là lý do tên sách là “ngồi khóc trên cây”.

Cuốn này dành cho người mới đọc Nguyễn Nhật Ánh không?

Được. Truyện dài, chia ba chương, giọng kể giản dị, không cần biết trước gì về các tác phẩm khác của ông. Có điều, nếu bạn muốn một cửa vào nhẹ nhàng hơn, mình sẽ đưa Mắt biếc trước. Còn muốn thấy độ “nặng tay” của tác giả, bắt đầu bằng cuốn này cũng ổn.

Đọc Ngồi khóc trên cây mất bao lâu?

Sách 344 trang, người đọc chậm thì khoảng ba buổi tối. Cuốn này không cần đọc nhanh — phần đầu đọc chậm sẽ thấm hơn.

Đây có phải truyện thiếu nhi không?

Không hoàn toàn. Đúng hơn là tiểu thuyết thanh thiếu niên, nhưng phần cuối với bệnh tật và mất mát khá đau cho trẻ nhỏ. Mình nghĩ phù hợp nhất với độc giả từ cỡ 15 tuổi trở lên, và phụ huynh đọc cùng con thì tốt hơn để có người ngồi đó giải thích những chỗ nhức nhối.

Kết luận

Ngồi khóc trên cây không phải cuốn hay nhất trong sự nghiệp Nguyễn Nhật Ánh — mình đánh giá Mắt biếc cao hơn vì tiết chế hơn. Nhưng đây là cuốn mình vẫn đưa cho người khác mượn khi họ hỏi “có truyện Việt nào buồn mà không cần khóc to không”. Làng Đo Đo, chú nai con sau thác nước, và cô bé bị cả làng gọi là Rùa — mấy thứ đó ở lại rất lâu.

Điểm: 4/5. Mất một điểm vì phần cuối dồn quá nhiều bi kịch và cái kết mở đến mức gây hụt hẫng cho người đọc cần sự rõ ràng.

Nhận xét và bình luận (0)