Mình đọc Nhà Đầu Tư Thông Minh khá muộn — sau khi đã mua bán cổ phiếu vài năm. Đọc tới nửa cuốn mới nhận ra mấy thứ mình vẫn gọi là “chiến lược” thật ra chỉ là đoán rồi tự tin hoá. Cuốn sách của Benjamin Graham, xuất bản lần đầu năm 1949, không dạy cách làm giàu nhanh: nó dạy cách không mất tiền, và vì sao kỷ luật quan trọng hơn dự đoán. Ai đang giữ cổ phiếu dài hạn, hoặc chuẩn bị xuống tiền lần đầu, đều nên đọc cuốn này.
Nhà Đầu Tư Thông Minh nói về gì
Graham viết cuốn này cho nhà đầu tư cá nhân, không phải cho quỹ hay dân chuyên nghiệp. Ông xếp người đọc thành hai nhóm: nhà đầu tư phòng thủ (defensive) và nhà đầu tư năng động (enterprising), rồi viết riêng hai chương về cách chọn cổ phiếu của từng nhóm.
Trong sách không có chỉ báo kỹ thuật, không mô hình định giá phức tạp. Cốt lõi nằm ở mấy việc tưởng như cơ bản: phân biệt cho rõ đâu là đầu tư và đâu là đầu cơ, chia tỷ trọng cổ phiếu và trái phiếu theo quy tắc thay vì theo cảm hứng, đọc báo cáo tài chính doanh nghiệp, và chọn cổ phiếu bằng tiêu chí định lượng chứ không bằng câu chuyện.
Bản mình đọc là bản revised 1973, kèm chú giải của Jason Zweig ở lần tái bản sau này. Phần chú giải đáng tiền: Zweig nối nguyên tắc của Graham với bong bóng dotcom rồi khủng hoảng 2008, để thấy mấy thứ viết từ nửa thế kỷ trước vẫn còn nguyên giá trị. Warren Buffett — học trò của Graham — nổi tiếng với câu nói rằng đây là cuốn sách hay nhất về đầu tư từng được viết.
Bốn ý mình mang theo sau khi gấp sách lại
Ông Mr. Market — người bạn lưỡng cực của mọi nhà đầu tư
Graham ví thị trường là một người tên Mr. Market. Mỗi ngày anh ta gõ cửa, báo cho bạn một mức giá để mua hoặc bán phần cổ phiếu bạn đang giữ. Hôm nay anh ta hưng phấn, hét giá trên trời; mai gặp tin xấu, anh ta hoảng loạn bán tháo như đổ thùng rác. Điểm hay của câu chuyện: bạn không có nghĩa vụ phải giao dịch với anh ta.
Ví dụ dễ thấy: doanh nghiệp vẫn bán hàng đều, vẫn có lãi, mà cổ phiếu rơi 30% chỉ vì một tin vĩ mô chẳng liên quan.
Mình áp dụng bằng câu hỏi viết ra giấy trước mỗi lần mua: nếu mai thị trường đóng cửa im lặng năm năm, mình có yên tâm giữ mã này không? Không chắc thì bỏ qua.
Biên an toàn — nguyên tắc mà Graham nói là trung tâm
Biên an toàn (margin of safety) hiểu đơn giản là mua một thứ với giá thấp hơn giá trị thật của nó một khoảng đủ xa. Ví dụ thứ mình định giá 100 thì chỉ mua ở vùng 60–65. Khoảng chênh đó là chỗ đệm cho việc mình tính sai — và mình sẽ tính sai, chỉ là không biết sai ở đâu.
Graham nhấn mạnh nhiều lần rằng biên an toàn không phải để tối ưu lợi nhuận. Nó tồn tại để bạn không bị loại khỏi cuộc chơi. Sai mà mất 30% thì sửa được; mất tới 80% thì gần như làm lại từ đầu, mà thời gian không quay lại.
Chỗ này mình tệ nhất trước kia. Thấy cổ phiếu “hot” là mình tự vẽ câu chuyện tăng trưởng để biện minh cho mức giá cao. Giờ mình đặt luật: phải cố giải thích cho vừa thì bỏ qua. Luật đó làm mình bỏ lỡ vài mã tăng mạnh, nhưng cũng cứu mình vài lần khỏi mấy mã sập.
Đầu tư hay đầu cơ — đừng tự lừa mình
Graham đưa ra một định nghĩa gọn tới mức khó lách: một hoạt động chỉ được gọi là đầu tư khi nó dựa trên phân tích kỹ càng, đảm bảo an toàn cho vốn, và có mức lợi nhuận chấp nhận được. Thiếu một trong ba điều kiện đó thì là đầu cơ. Ông không chê đầu cơ, chỉ nói đừng tự gọi mình là nhà đầu tư khi thật ra đang đặt cược vào giá lên xuống ngắn hạn.
Đây là bài học khó chịu nhất, vì nó buộc mình khai báo thành thật. Sau khi đọc, mình tách hẳn hai phần trong tài khoản: một phần đầu tư theo nguyên tắc, một phần nhỏ để thoả cơn muốn lướt sóng. Phần lướt sóng có ngân sách riêng, thua hết cũng không sao — từ đó mình bớt cảm giác phải “gỡ” khi sai.
Chọn vai: phòng thủ hay năng động
Nhà đầu tư phòng thủ là người không có nhiều thời gian theo dõi bảng giá: mua đều đặn, đa dạng, tỷ trọng cổ phiếu và trái phiếu giữ theo quy tắc cố định, quan tâm chủ yếu tới chi phí giao dịch. Nhà đầu tư năng động là người chịu bỏ công nghiên cứu để tìm cơ hội bị định giá sai.
Graham nói thẳng một điều mà nhiều người đọc lướt qua: đa số nhà đầu tư cá nhân nên tự xếp mình vào nhóm phòng thủ. Làm năng động mà thiếu thời gian, thiếu số liệu đáng tin thì kết quả tệ hơn hẳn là ngồi yên. Mình thử cả hai bên mới hiểu vì sao ông nói vậy.
Điểm mình thích
- Nguyên tắc có tuổi đời dài hơn mọi mô hình. Không có nguyên tắc nào trong sách bị thời gian vô hiệu hoá.
- Viết cho người thường. Graham không hô hào, không hứa hẹn; ông nói trước rằng đọc xong bạn vẫn có thể thua nếu không giữ được kỷ luật.
- Phần chú giải của Jason Zweig giúp nối lý thuyết với thực tế thị trường sau này, đỡ cảm giác đang đọc tài liệu cổ.
Điểm mình chưa thích
- Khô và dài. Có đoạn đọc như giáo trình; mình chỉ nuốt nổi 20–30 trang một ngày, hơn là bắt đầu trượt.
- Ví dụ gần như toàn doanh nghiệp Mỹ nửa thế kỷ trước. Nhiều cái tên giờ đã bị sáp nhập hoặc không còn tồn tại, nên khó hình dung.
- Chương về trái phiếu gần như hết giá trị với nhà đầu tư cá nhân ở Việt Nam, nơi kênh trái phiếu doanh nghiệp vẫn là câu chuyện khá rủi ro.
- Áp thẳng vào thị trường Việt Nam không dễ. Số doanh nghiệp thoả hết bộ tiêu chí định lượng của Graham khá ít, chất lượng công bố thông tin không đồng đều, rồi thanh khoản và room ngoại tạo thêm chặn.
- Bản dịch tiếng Việt nhiều chỗ dùng thuật ngữ nặng, dễ trôi mạch ở phần phân tích báo cáo tài chính.
Cuốn này dành cho ai
- Người mới chuẩn bị xuống tiền lần đầu, đọc chương về Mr. Market và biên an toàn trước đã.
- Người đã đầu tư vài năm nhưng đang nghiêng dần sang nghe tips, lướt sóng, xem biểu đồ trong ngày.
- Người muốn một bộ tiêu chí để tự ra quyết định thay vì phụ thuộc vào ai đó.
- Không dành cho người tìm công thức lướt sóng vài tuần, tìm chỉ báo kỹ thuật hay mô hình nến, hoặc muốn một cuốn sách mỏng đọc một tối là xong.
So sánh với vài cuốn cùng chủ đề
Nếu đã đọc Tâm Lý Học Về Tiền của Morgan Housel thì hai cuốn này bổ sung cho nhau khá đẹp. Housel nói về hành vi — vì sao người ta hành xử ngược đời với tiền; Graham đưa bộ nguyên tắc để bám vào khi tâm lý đó nổi lên.
Đối lập hẳn là Làm Giàu Từ Chứng Khoán của William O’Neil: theo trường phái tăng trưởng, quan tâm đà tăng và khối lượng giao dịch, cắt lỗ nhanh — gần như ngược với kiểu mua khi cổ phiếu bị bỏ rơi. Đọc cả hai sẽ giúp bạn biết mình nghiêng về đâu, và đừng trộn hai trường phái trong cùng một khoản đầu tư.
Còn nếu bạn thích phần tư duy hơn phần kỹ thuật, Cha Giàu Cha Nghèo của Robert Kiyosaki dễ đọc hơn nhiều. Nhưng nó dừng ở mức “hãy để đồng tiền làm việc cho bạn”, không cho bạn cách định giá một doanh nghiệp. Nhà Đầu Tư Thông Minh là bước tiếp theo của người đã có tư duy đúng và cần phương pháp.
Câu hỏi thường gặp
Nhà Đầu Tư Thông Minh có đáng đọc không?
Đáng, nếu bạn đang giữ cổ phiếu vài năm trở lên. Sách không giúp bạn kiếm tiền nhanh, nhưng giúp tránh mấy sai lầm đắt nhất: mua vì đám đông, mua vì tin tốt, mua mà không có điểm dừng. Người có kinh nghiệm vẫn đọc lại được, vì mỗi lần sẽ thấy mình sai ở chỗ khác.
Người mới hoàn toàn có đọc được Nhà Đầu Tư Thông Minh không?
Đọc được, nhưng nên có chiến lược. Hãy bắt đầu từ chương về Mr. Market và chương về biên an toàn, rồi quay lại phần phân tích báo cáo tài chính sau. Cố đọc từ đầu tới cuối ngay lần đầu rất dễ đuối rồi bỏ dở.
Đọc cuốn này mất bao lâu?
Với nhịp 20–30 trang một ngày thì mất vài tuần, và nên đọc theo nhịp đó hơn là cày một tuần. Mấy chương nguyên tắc quan trọng hơn phần kỹ thuật, nên đọc chậm cũng không sao.
Nhà Đầu Tư Thông Minh có bản tiếng Việt chưa?
Có bản dịch tiếng Việt, bạn tìm theo tựa tiếng Việt ở nhà sách lớn hoặc sàn thương mại điện tử đều có. Nếu trình tiếng Anh đủ tốt thì đọc bản gốc dễ hiểu thuật ngữ tài chính hơn, vì bản dịch nhiều chỗ khá nặng và không thống nhất cách gọi.
Kết luận
Nhà Đầu Tư Thông Minh không phải cuốn sách cho người muốn kết quả cuối tuần. Nó là cuốn để đọc chậm, gạch chân, rồi quay lại mỗi khi thị trường làm mình mất bình tĩnh. Mình cho 4.5/5: trừ nửa điểm vì ví dụ quá cũ và độ khô khiến người mới dễ bỏ giữa đường, nhưng phần nguyên tắc thì gần như không có gì để chê. Nếu bạn chỉ chọn một cuốn về đầu tư để đọc trong năm nay, mình vẫn nghiêng về cuốn này.
Bài review sách liên quan