Ghi chép từ những trang sách

Khác Biệt Để Bứt Phá (Rework) — Ít hơn mà hiệu quả hơn

Khác Biệt Để Bứt Phá (Rework) của Jason Fried kể chuyện làm ít hơn mà vẫn hiệu quả: bỏ kế hoạch dài, bỏ họp hành, tập trung vào thứ tạo ra kết quả.

Thói quen & phát triển Tiền bạc & kinh doanh
Bìa sách Khác Biệt Để Bứt Phá (Rework)
Cuốn sách trong bài

Khác Biệt Để Bứt Phá (Rework)

Jason Fried & David Heinemeier Hansson

Mình đọc Khác Biệt Để Bứt Phá đúng vào tuần lịch làm việc dày nhất: sáng họp, trưa họp, chiều lại họp, tối mới ngồi làm phần việc lẽ ra phải xong từ sáng. Đọc tới đoạn nói họp hành là độc dược thì mình cười — kiểu cười của người bị nói trúng. Cuốn này của Jason Fried và David Heinemeier Hansson, hai người sáng lập Basecamp (DHH cũng là người tạo ra Ruby on Rails), không dạy kinh doanh theo kiểu trường lớp. Nó là một chuỗi lời khuyên ngược đời: bớt kế hoạch, bớt họp, bớt ám ảnh tăng trưởng. Ai đang tự làm sản phẩm, làm nghề tự do hay điều hành một nhóm nhỏ sẽ thấy sách nói trúng chỗ đau.

Khác Biệt Để Bứt Phá (Rework) nói về gì

Đây là sách tập hợp quan điểm, không phải giáo trình. Mỗi chương chỉ một đến hai trang, một ý, đọc vài phút là hết. Sách chia thành các phần lớn: dẹp bỏ niềm tin cũ trong kinh doanh, bắt tay làm, giữ tiến độ, năng suất, đối thủ, tiến hoá sản phẩm, quảng bá, tuyển người, xử lý khi có chuyện, và văn hoá làm việc.

Cách viết rất dứt khoát: câu ngắn, nhiều câu như khẩu hiệu. Không có biểu đồ, không có nghiên cứu, không có câu chuyện thành công của công ty nghìn tỷ. Toàn bộ dẫn chứng là chính 37signals/Basecamp — một công ty phần mềm nhỏ, làm sản phẩm trả phí, không gọi vốn, có lời. Hai tác giả kể cả những lần làm sai, thứ mà sách kinh doanh thường giấu.

Nói gọn: cuốn sách này là một cú tát nhẹ vào những thứ mình tưởng là chuẩn mực — kế hoạch dài hạn, họp định kỳ, tăng trưởng bằng mọi giá, làm việc mười sáu tiếng một ngày.

Bàn làm việc chỉ còn lại đúng thứ cần dùng

Bốn ý mình mang theo sau khi đọc

Kế hoạch dài hạn chỉ là phỏng đoán

Chương “Planning is guessing” nói thẳng: bạn không đủ dữ kiện để đoán công ty mình sẽ ra sao sau năm năm, nên bản kế hoạch chiến lược dài kỳ thường chỉ là chuyện viễn tưởng được trình bày đẹp. Thay vì đoán, hãy làm một việc nhỏ rồi nhìn kết quả thật.

Mình thử đổi cách làm: bỏ mục tiêu quý, thay bằng mốc một hai tuần. Hết mốc thì xem lại, cái gì không chạy thì cắt. Nghe đơn giản nhưng khác hẳn về cảm giác — mỗi lần xong một mốc là có thứ cụ thể để nhìn, không phải ngồi chờ tới cuối quý.

Họp hành và gián đoạn ăn hết phần việc thật

Sách có hai chương mình thích nhất: “Meetings are toxic” và “Interruption is the enemy of productivity”. Lập luận rất dễ hình dung: một cuộc họp một tiếng với tám người là tám giờ công, chưa kể ai cũng mất thêm một lúc mới quay lại được mạch tập trung.

Tác giả đề nghị gom câu hỏi lại, đặt khoảng yên lặng, và bỏ luôn những cuộc họp chỉ để báo cáo tình hình. Mình áp dụng mức nhẹ: dồn một buổi sáng không mở chat, gom câu hỏi trả lời một lượt. Ngày đó làm được nhiều hơn hai ngày còn lại cộng lại.

Một con đường nhỏ, đi nhẹ thì đi được xa

Làm nửa sản phẩm còn hơn sản phẩm nửa vời

Cụm “Build half a product, not a half-assed product” nghe hơi khó dịch, nhưng ý rõ: cắt bớt để phần còn lại thật tốt. Kèm theo là “Start at the epicenter” — tìm đúng chỗ mà nếu thay đổi thì cả sản phẩm đổi theo, làm chỗ đó trước.

Một ý nữa đáng nhớ: thiếu tiền, thiếu thời gian, thiếu người không phải bất lợi, mà là ràng buộc giúp bạn buộc phải chọn. Mình từng nghĩ phải có đủ nguồn lực mới làm được việc tử tế. Đọc xong thấy ngược lại: càng dư dả, càng dễ ôm đồm rồi làm dở.

Nhỏ mà có lời hơn to mà hụt hơi

Chương “Why grow?” đặt câu hỏi mà ít sách kinh doanh dám đặt: lớn lên để làm gì? Tăng trưởng không phải mục tiêu mặc định, và có những công ty tốt hơn khi vẫn nhỏ. Sách cũng xếp việc gọi vốn đầu tư vào phương án cuối, và nói thẳng làm việc tới kiệt sức không phải huy hiệu.

Với người tự làm nghề như mình, đây là phần đáng đọc chậm nhất: lợi nhuận không chỉ là tiền, mà là quyền được chọn việc mình làm.

Điểm mình thích

  • Ngắn và vào thẳng. Đọc hết trong hai ba buổi tối, mỗi chương đứng riêng nên đọc lúc nào cũng vào, kể cả đọc lại.
  • Nói thẳng, không vòng vo. Nhiều chương đọc xong thấy “ừ, đúng rồi” hơn là thấy “ồ, mới quá”.
  • Không hứa hẹn. Không có con số thần kỳ, không có câu chuyện từ hai bàn tay trắng thành tỷ phú.
  • Dùng lại được. Sách kiểu tra cứu cảm hứng: lúc nào thấy lịch làm việc rối là lật vài chương.

Điểm mình chưa thích

  • Bối cảnh hẹp. Sách viết cho một công ty phần mềm nhỏ ở Mỹ, không gọi vốn, sản phẩm số giao ngay. Bạn làm sản xuất, xây dựng, bán lẻ hay quản doanh nghiệp vài trăm người mà bỏ hết kế hoạch thì dễ toang.
  • Chương quá ngắn. Nhiều ý hay bị bỏ lửng: nêu ra rồi hết, không ví dụ, không dữ liệu. Cảm giác giống đọc một tập bài blog đóng thành sách hơn là một cuốn có lập luận xuyên suốt.
  • Giọng quá tự tin. “Họp là độc dược” nghe đã tai, nhưng vẫn có loại họp cần thật. Sách không nói khi nào thì cần, cũng không nói cách phân biệt.
  • Vài chỗ đã cũ. Bối cảnh khoảng 2010, chuyện văn phòng, khách hàng và văn hoá làm việc đều kiểu Mỹ; phần lớn vẫn đúng nhưng phải tự lọc.
  • Bản dịch. Bản tiếng Việt dễ đọc nhưng mất chút giọng hài hước khô của bản gốc; mấy khái niệm như “epicenter” phải hiểu ý chứ dịch ra không sát.
  • Khuyên quá dứt khoát về vốn. “Đừng gọi vốn” đúng với phần mềm, sai với ngành cần máy móc, nhà xưởng, tồn kho.

Cuốn này dành cho ai

  • Người tự làm sản phẩm, dịch vụ một mình hoặc nhóm hai tới mười người.
  • Người làm nghề tự do muốn sắp xếp lại cách làm việc.
  • Ai thấy lịch họp dày mà việc thật không nhích.
  • Người đọc quản trị để cắt bớt thứ vô nghĩa trong tuần.

Không dành cho ai: người muốn một cuốn hướng dẫn từng bước kèm công thức; quản lý doanh nghiệp lớn cần quy trình và tuân thủ; người chưa có sản phẩm nào, vì sách không dạy cách tìm khách hàng đầu tiên.

So sánh với vài cuốn cùng chủ đề

So với Khởi nghiệp tinh gọn, hai cuốn cùng tinh thần “làm sớm, học nhanh, đừng đoán”. Khác ở chỗ Eric Ries đưa ra khung phương pháp cụ thể để đo và học; Rework thiên về thái độ và cách nghĩ. Mình đọc Rework trước, thấy nhẹ; đọc Khởi nghiệp tinh gọn sau, thấy có dụng cụ để làm.

Từ Zero đến Một của Peter Thiel gần như ngược lại: khuyên đi tìm thị trường độc quyền, nghĩ chuyện lớn, xây thứ chưa ai làm. Đặt cạnh nhau cũng vui: Thiel hướng ra ngoài, Rework hướng vào trong. Đọc cả hai rồi tự hỏi mình đang muốn cái nào.

Còn với Essentialism, đây là bản cùng tinh thần nhưng ở tầng cá nhân và lịch làm việc. Essentialism lập luận chặt hơn, có hệ thống hơn; Rework dễ đọc hơn và vui hơn. Ai thích phần “ít hơn nhưng tốt hơn” của Rework mà muốn bản sâu hơn thì đọc Essentialism.

Câu hỏi thường gặp

Khác Biệt Để Bứt Phá (Rework) có đáng đọc không?

Đáng, nếu bạn đang tự làm việc hoặc quản nhóm nhỏ. Sách ngắn, dễ đọc và cắt bớt được kha khá thứ rườm rà trong cách làm việc. Nhưng đừng mong nó thay đổi cách bạn vận hành một doanh nghiệp lớn — bối cảnh của sách hẹp, và nhiều lời khuyên chỉ đúng với sản phẩm số, nhóm nhỏ.

Cuốn này dành cho người mới bắt đầu không?

Có, nếu “mới” nghĩa là mới đi làm, mới tự làm nghề, mới lập nhóm. Sách không dạy kỹ năng nền như kế toán hay bán hàng, cũng không hướng dẫn tìm khách đầu tiên. Nó giúp bạn bỏ những thói quen vô ích trước khi chúng thành cố tật, vậy là đã đủ giá trị.

Đọc Rework mất bao lâu?

Mỗi chương một hai trang, câu ngắn. Nhịp đọc thoải mái khoảng hai ba buổi tối, mỗi buổi một tiếng là hết. Đây cũng là loại sách nên để trên bàn đọc lại, chứ không phải đọc một lần rồi cất.

Có bản tiếng Việt chưa?

Rồi. Bản tiếng Việt có tựa Khác Biệt Để Bứt Phá, do NXB Trẻ ấn hành. Bản dịch đọc trôi, giữ được giọng thẳng thắn, chỉ hơi mất chất hài hước khô của nguyên tác. Nếu đọc được tiếng Anh, bản gốc Rework ngắn và dễ hơn nhiều sách kinh doanh cùng loại.

Kết luận

Khác Biệt Để Bứt Phá không cho mình công thức mới nào, nhưng lấy đi được một mớ thứ thừa: kế hoạch dài không ai đọc, những cuộc họp chỉ để báo cáo, và cảm giác có lỗi khi không làm quá giờ. Giá trị lớn nhất của sách là sự cho phép — cho phép bạn làm ít hơn, chọn nhỏ hơn, và vẫn thấy ổn.

Mình cho 4/5. Trừ điểm vì chương quá ngắn nên nhiều ý hay không được đào sâu, và bối cảnh công ty phần mềm nhỏ khiến không phải ai cũng áp dụng được. Còn lại, đây là cuốn đáng để đọc trong hai buổi tối và giữ lại trên bàn làm việc.

Nhận xét và bình luận (0)