Mình đọc Con đường chẳng mấy ai đi vào một tuần công việc dồn dập, lúc cứ trì hoãn mọi thứ khó chịu rồi tự hứa “để mai tính”. Câu đầu tiên của sách làm mình khựng lại: cuộc đời vốn dĩ là khó khăn. Không an ủi, không vẽ vời, vô thẳng luôn.
Đây là cuốn của M. Scott Peck, một bác sĩ tâm thần, xuất bản lần đầu năm 1978. Ông dùng chính những ca bệnh nhân gặp để nói về kỷ luật, tình yêu và sự trưởng thành. Ai hay lẩn tránh vấn đề, hoặc đang loay hoay hiểu “yêu” thật sự là gì, đọc sẽ thấy mình trong đó.
Con đường chẳng mấy ai đi nói về gì
Ý xuyên suốt: cuộc sống chỉ bớt khổ khi mình thôi than “sao khó quá” và bắt đầu giải quyết cái khó. Phần lớn nỗi đau tâm lý, theo Peck, đến từ việc né tránh vấn đề và nỗi đau chính đáng đi kèm với nó.
Sách chia làm mấy mảng lớn. Phần đầu bàn về kỷ luật, phần hai về tình yêu, rồi tới sự lớn lên về mặt tinh thần và cuối cùng là khái niệm “ân sủng”. Mình thấy hai phần đầu là hay nhất, chạm được vào đời sống hằng ngày.
Ảnh: người lữ khách một mình bước trên con đường đất vắng lúc bình minh, gợi hình ảnh “con đường ít người chọn” mà tựa sách nhắc tới — ảnh minh hoạ do AI tạo (Grok Imagine)
Peck viết khá thẳng, đôi chỗ hơi lạnh, nhưng chính cái thẳng đó làm mình tin. Ông không hứa hẹn bí quyết nhanh, chỉ nói: muốn lớn thì phải chịu đau.
Bốn công cụ của kỷ luật
Peck gom kỷ luật thành bốn việc. Mình tóm lại theo cách mình hiểu và đã thử dùng.
Trì hoãn sự thoả mãn
Làm việc khó trước, hưởng thụ sau. Ví dụ quen thuộc: ăn phần cơm dở trước để phần ngon cuối cùng. Mình áp dụng bằng cách đặt việc ngán nhất vào buổi sáng. Nghe nhàm nhưng đúng là cả ngày nhẹ hẳn, vì không còn cục đá nằm trong đầu.
Nhận trách nhiệm
Peck chỉ ra hai kiểu người: kẻ đổ lỗi hết cho hoàn cảnh, và người nhận phần của mình ngay cả khi chuyện không hoàn toàn do mình. Cuốn này làm mình bớt viện cớ “tại sếp, tại thời tiết, tại kẹt xe”. Không dễ chịu, nhưng có ích.
Tôn trọng sự thật
Đây là phần mình thấy nặng ký nhất. Sống đúng với thực tế nghĩa là liên tục cập nhật bản đồ trong đầu về thế giới, kể cả khi sự thật khó nuốt. Ai ôm mãi bản đồ cũ sẽ đi lạc.
Giữ thăng bằng
Kỷ luật không có nghĩa là cứng nhắc. Peck nói đến chuyện biết lúc nào nên giữ, lúc nào nên buông, và cái này cần sự trưởng thành chứ không có công thức.
Ảnh: một người đặt chiếc ba lô đầy đá xuống gốc cây ở ngã ba, tượng trưng cho việc dám nhận trách nhiệm và buông những gánh né tránh — ảnh minh hoạ do AI tạo (Grok Imagine)
Nếu bạn từng đọc Càng kỷ luật càng tự do, sẽ thấy hai cuốn nói chung một tinh thần, chỉ khác giọng điệu. Peck nghiêng về tâm lý lâm sàng, còn cuốn kia thiên về thói quen thực hành.
Tình yêu không phải cảm xúc
Phần về tình yêu là chỗ mình gạch chân nhiều nhất. Peck định nghĩa tình yêu là ý chí mở rộng bản thân để nuôi dưỡng sự trưởng thành của chính mình hoặc của người khác. Tức là yêu là hành động có chủ đích, không phải cơn rung động.
Từ đó ông tách “yêu” khỏi mấy thứ hay bị nhầm: sự lệ thuộc, nỗi sợ cô đơn, hay cảm giác “phải lòng”. Mình nhớ đoạn ông nói người ta hay yêu vì sợ một mình, và đó chưa phải yêu. Đọc xong mình ngồi nghĩ khá lâu về vài mối quan hệ cũ.
Một ý mình dùng được ngay: quan tâm thật sự đôi khi là nói điều người kia chưa muốn nghe, hoặc để họ tự đứng bằng chân mình. Chiều chuộng mọi thứ không phải yêu.
Ảnh: hai người ngồi cạnh nhau lúc hoàng hôn, giữa họ là chiếc đèn lồng và mầm cây non, thể hiện tình yêu như sự vun trồng cho nhau lớn lên — ảnh minh hoạ do AI tạo (Grok Imagine)
Cảm giác này gần với nỗi trăn trở trong Đi tìm lẽ sống: ý nghĩa không tự đến, mình phải chủ động chọn và gánh nó.
Điểm mình thích
- Thẳng và không dỗ ngọt. Sách không bán hy vọng rẻ tiền, nên đọc xong thấy tỉnh táo hơn là phấn khích.
- Ví dụ từ phòng khám. Các ca bệnh khiến lý thuyết có da có thịt, dễ hình dung.
- Định nghĩa tình yêu rõ ràng. Đây là thứ mình mang về dùng được trong đời sống thật.
- Nhìn nỗi đau như tín hiệu. Thay vì né, mình học cách hỏi “nỗi đau này đang nói gì”.
Điểm mình chưa thích
Mình phải nói thật: các chương về tôn giáo và “ân sủng” ở nửa sau làm mình hơi hụt hơi. Peck chuyển sang giọng tâm linh khá đậm, có những khẳng định mình thấy thiếu cơ sở, người đọc không theo đạo có thể thấy xa cách.
Bản dịch và văn phong gốc cũng khá đặc, nhiều đoạn dài, đọc một mạch dễ mệt. Ví dụ phần lớn là bối cảnh phương Tây những năm 70, thiếu hẳn câu chuyện Việt Nam nên có chỗ mình phải tự “dịch” sang đời mình.
Ngoài ra, giọng của ông đôi lúc hơi giáo huấn. Có đoạn mình cảm giác bị lên lớp hơn là được trò chuyện.
Cuốn này dành cho ai
Hợp với:
- Người hay trì hoãn, hay đổ lỗi và muốn thay đổi từ gốc.
- Người đang hoang mang về tình yêu, các mối quan hệ.
- Ai thích sách tâm lý có chiều sâu, chịu đọc chậm.
Không hợp với:
- Người muốn mẹo nhanh, checklist làm theo từ chương một.
- Người dị ứng với yếu tố tôn giáo, tâm linh.
- Người mới bắt đầu đọc sách và cần văn phong nhẹ nhàng.
So sánh với vài cuốn cùng chủ đề
Với 12 quy tắc sống của Jordan Peterson, cả hai đều nhấn mạnh trách nhiệm và đối diện với sự thật. Peterson giống bài giảng hùng hồn, nhiều trích dẫn; Peck điềm hơn, đi từ ca bệnh ra bài học.
So với Grit, Grit nói về kiên trì để đạt mục tiêu. Peck đào sâu hơn một lớp: tại sao ta né khó, và tình yêu liên quan gì tới việc lớn lên. Nếu Grit cho mình động lực, thì Peck cho mình lý do.
Còn Đi tìm lẽ sống của Frankl thì gần như hai nửa của một bức tranh: Frankl nói về ý nghĩa trong đau khổ, Peck nói về việc chủ động đi qua đau khổ để trưởng thành.
Câu hỏi thường gặp
Con đường chẳng mấy ai đi có đáng đọc không?
Có, nếu bạn chịu đọc chậm và sẵn sàng bị chạm vào những chỗ không thoải mái. Phần kỷ luật và tình yêu rất đáng tiền. Phần tâm linh về cuối thì tuỳ người, bạn có thể đọc lướt mà vẫn lấy được lõi của sách.
Con đường chẳng mấy ai đi có dành cho người mới đọc sách không?
Không hẳn dễ. Văn phong khá đặc và nhiều ý trừu tượng. Người mới nên đọc từng chương một, ghi chú ý chính, đừng cố xong trong vài ngày.
Đọc Con đường chẳng mấy ai đi mất bao lâu?
Tuỳ nhịp đọc. Mình đọc mỗi tối khoảng nửa tiếng và mất chừng hai tuần, vì thường dừng lại suy nghĩ. Đọc một mạch thì sẽ nhanh hơn nhưng khó thấm.
Có bản tiếng Việt chưa?
Có, sách đã có bản dịch tiếng Việt với tên “Con đường chẳng mấy ai đi”. Bạn nên xem bản in mới nhất ở hiệu sách hoặc sàn thương mại điện tử mình hay mua.
Kết luận
Cuốn Con đường chẳng mấy ai đi không làm mình thấy dễ chịu, nhưng làm mình thấy thật. Nó nhắc rằng trưởng thành là chọn làm việc khó đúng lúc, và yêu là chọn nuôi dưỡng chứ không chỉ cảm nhận.
Sau khi đọc, mình bớt trì hoãn một chút và để ý hơn tới cách mình đối xử với người thân. Chỉ vậy thôi cũng đáng.
Điểm: 4/5. Trừ điểm vì phần tâm linh khá khó theo và văn phong nặng, nhưng hai phần đầu thì rất giá trị.
Bài review sách liên quan
