Bạn có bao giờ thấy mình ngồi trước máy tính cả buổi sáng, mở tab này tab kia, trả lời email, lướt Facebook, check Zalo… rồi tới trưa nhìn lại chẳng làm được việc gì ra hồn không? Mình thì có, và nhiều lắm luôn.
Đó là lý do khi mình đọc cuốn “Deep Work” (Làm Việc Sâu) của Cal Newport, mình có cảm giác như ổng đang nói thẳng vô mặt mình vậy.
Làm việc sâu là gì?
Cal Newport định nghĩa deep work là trạng thái tập trung cao độ, không bị gián đoạn, khi bạn đẩy khả năng nhận thức của mình tới giới hạn. Nó tạo ra giá trị mới, cải thiện kỹ năng và rất khó bị sao chép.
Ngược lại là shallow work (làm việc nông) — những việc không đòi hỏi tư duy nhiều, thường được làm trong trạng thái xao nhãng: check email, trả lời tin nhắn, họp hành, lướt mạng xã hội.
Vấn đề là đa số chúng ta dành quá nhiều thời gian cho shallow work mà tưởng mình đang làm việc chăm chỉ. Sự thật phũ phàng: càng lướt nhanh, càng ít giá trị.
Ảnh: cottonbro studio — Pexels
Tại sao deep work lại quan trọng?
Newport chỉ ra rằng trong nền kinh tế hiện đại, có ba kiểu người sẽ thành công:
- Người học nhanh và làm chủ công nghệ mới
- Người giỏi nhất trong lĩnh vực của mình
- Người có vốn để đầu tư
Điểm chung của cả ba? Tất cả đều cần khả năng làm việc sâu để đạt được đỉnh cao. Bạn không thể học một kỹ năng phức tạp trong khi cứ 5 phút lại mở điện thoại một lần. Bạn không thể tạo ra sản phẩm đẳng cấp khi tâm trí bị chia năm xẻ bảy.
Theo Newport, khả năng tập trung sâu của một người trung bình chỉ khoảng 4 tiếng mỗi ngày. Phần còn lại là shallow work — và điều đó hoàn toàn bình thường. Quan trọng là bạn phải bảo vệ 4 tiếng đó bằng mọi giá.
Bốn quy tắc để làm việc sâu
1. Làm việc sâu một cách có chủ đích
Đừng hy vọng deep work tự nhiên xuất hiện. Bạn phải tạo ra nó. Newport đề xuất xây dựng nghi thức (rituals) cho riêng mình: chọn một khung giờ cố định, một không gian yên tĩnh, và loại bỏ mọi phiền nhiễu.
Có người chọn cách dậy từ 5h sáng làm việc tới 9h. Có người thuê phòng khách sạn để viết sách. Có người đơn giản là tắt điện thoại, đóng cửa phòng và tập trung 90 phút liên tục.
2. Rèn luyện sự tập trung như cơ bắp
Newport bảo: nếu bạn quen với việc lướt điện thoại mỗi khi rảnh 5 giây, não bạn sẽ mất khả năng tập trung sâu. Ổng khuyên tập productive meditation — nghĩ về một vấn đề cụ thể trong lúc đi bộ hoặc làm việc tay chân để rèn luyện sự tập trung.
Và một mẹo hay: hãy lên lịch cho cả thời gian rảnh. Nếu bạn không lên lịch cho việc thư giãn, bạn sẽ rơi vào bẫy lướt web vô thức.
3. Bỏ hoặc giới hạn mạng xã hội
Đây là quy tắc đau nhất — nhưng cũng cần thiết nhất. Newport lập luận rằng hầu hết mạng xã hội chỉ mang lại lợi ích rất nhỏ so với thời gian và sự tập trung mà nó lấy đi. Ổng đề xuất làm một cuộc sống thử 30 ngày không mạng xã hội. Sau đó nhìn lại xem bạn thực sự nhớ cái gì.
Spoiler: bạn sẽ không nhớ gì nhiều đâu.
Ảnh: Startup Stock Photos — Pexels
4. Hút cạn shallow work
Bạn không thể bỏ hết shallow work — ai cũng phải trả lời email, tham gia họp, làm giấy tờ. Nhưng bạn có thể kiểm soát nó.
Hãy lên lịch từng phút trong ngày làm việc. Đừng để “check email” trở thành công việc chính của bạn. Batch tất cả email vào 2-3 khung giờ cố định mỗi ngày. Đặt kỳ vọng với đồng nghiệp rằng bạn không trả lời tin nhắn ngay lập tức. Và luôn luôn hỏi: việc này có thực sự cần không, hay nó chỉ làm mình bận rộn?
Cảm nhận của mình
Cá nhân mình thấy “Deep Work” là một trong những cuốn sách hiếm hoi mà bạn đọc xong muốn hành động ngay. Nó không chỉ nói “hãy tập trung” — nó chỉ cho bạn cách làm, từ việc sắp xếp lịch trình tới việc nói không với mạng xã hội.
Mình đã áp dụng thử: mỗi sáng từ 7h tới 10h là deep work tuyệt đối — không email, không điện thoại, không mạng xã hội. Kết quả? Mình làm được nhiều hơn hẳn cả tuần trước đó.
Nếu bạn là dân văn phòng, lập trình viên, hay bất kỳ ai làm công việc trí óc, cuốn này là phải đọc. Trong thế giới mà ai cũng bị xao nhãng, người biết tập trung sâu sẽ là người chiến thắng.
“The ability to concentrate intensely is a skill that must be trained.” — Cal Newport
Bài review sách liên quan
