Mấy bữa nay mình cứ suy nghĩ về một câu hỏi: Người phương Tây nhìn thế nào về phương Đông? Thiệt ra thì hồi nhỏ mình hay đọc mấy câu chuyện về những nhà khoa học Tây phương qua Ấn Độ tìm chân lý, nhưng mà phải đọc Hành Trình Về Phương Đông của Baird T. Spalding mới thấy hết cái hay, cái thâm thuý trong cách người phương Đông nhìn cuộc đời.
Cuốn sách này do dịch giả Nguyên Phong chuyển ngữ, kể về chuyến đi của 12 nhà khoa học thuộc Hoàng gia Anh vào năm 1894. Nhiệm vụ của họ là đi tận Ấn Độ để “khoa học hoá” những điều huyền bí — tức là dùng khoa học để giải thích mấy thứ tâm linh. Nhưng cuối cùng thì ai thuyết phục ai, để mình kể tiếp.
Ảnh: Lipot Repaszky — Pexels
1. Khoa học và tâm linh — hai mặt của một đồng xu
Cái hay nhất của cuốn sách là nó không đứng về bên nào cả. Đoàn khoa học gia mang đầy đủ dụng cụ thí nghiệm, máy móc hiện đại thời đó, định ghi chép và phân tích mọi thứ. Nhưng khi gặp các đạo sư Ấn Độ, họ nhận ra một điều:
“Người Âu Tây đã khai mở rất nhiều khả năng suy luận, khoa học, nhưng thiếu khả năng sùng tín, bác ái. Trong khi đó, người Á châu phát triển mạnh mẽ về sự sùng tín, nhưng thiếu khả năng suy luận.”
Cả hai đều có cái thiếu — và hành trình này là để lấp đầy khoảng trống đó. Đọc tới đây mình giật mình nhận ra: mình cũng từng nghĩ khoa học với tâm linh là hai thứ đối nghịch. Hoá ra nó giống như hai cánh tay của một cơ thể, mỗi bên có chức năng riêng nhưng đều cần cho nhau.
2. Hạnh phúc không nằm ở bên ngoài
Cuốn sách dành nhiều trang để bàn về chuyện hạnh phúc. Mấy ổng nói thiệt thẳng:
“Hạnh phúc không có ở sự vật bên ngoài. Nếu nó là sự vật bên ngoài, chúng ta phải càng có hạnh phúc khi càng có nhiều sự vật mới đúng chứ. Người giàu có, lắm sự vật, chưa chắc đã hạnh phúc hơn kẻ nghèo.”
Nghe đơn giản vậy thôi chứ mình đọc xong ngồi ngẫm nghĩ cả buổi tối. Cuộc sống hiện đại cứ khiến mình lao theo hết cái này tới cái kia: điện thoại mới hơn, xe xịn hơn, nhà lớn hơn. Nhưng có được rồi thì cũng chỉ vui được vài hôm, rồi lại thấy thiếu. Hoá ra cái mình cần tìm là bên trong mình, chứ không phải bên ngoài.
3. Sợ hãi và ham muốn — hai kẻ thù lớn nhất
Các đạo sư trong sách chỉ ra rằng: ham muốn và sợ hãi là hai nỗi đe doạ căn bản của con người. Mà hai thứ này lại đi liền với nhau:
“Chúng ta càng ham muốn thì càng sợ hãi, và càng sợ hãi lại càng đau khổ.”
Mình thấy cái này đúng ghê. Ham muốn một công việc — sợ mất việc. Ham muốn một mối quan hệ — sợ đổ vỡ. Ham muốn tiền bạc — sợ mất tiền. Cái vòng luẩn quẩn này của cảm xúc khiến con người cứ loay hoay mãi, không bao giờ được an yên.
4. Ly nước đầy và bài học về sự khiêm tốn
Một câu chuyện trong sách làm mình nhớ mãi: vị đạo sư đưa ra một ly nước đầy và nói với đoàn khoa học gia:
“Các bạn hãy nhìn ly nước đầy trên tay tôi đây, nếu tôi tiếp tục rót thêm thì nước sẽ tràn ra ngoài. Chỉ khi tôi đổ bớt nước trong ly đi thì tôi mới rót thêm nước vào được. Kiến thức cũng thế, chỉ khi ta khiêm tốn gạt bỏ những thành kiến có sẵn ta mới tiếp nhận thêm được những điều mới lạ.”
Đây chính là bài học cho đoàn khoa học gia — những người đầy kiến thức Tây phương, nhưng lại thiếu sự khiêm tốn để đón nhận những điều mới mẻ từ phương Đông. Mình thấy bài học này áp dụng được cho tất cả chúng ta: dù bạn có giỏi tới đâu, cũng hãy luôn giữ tinh thần học hỏi.
Ảnh: ArtHouse Studio — Pexels
Cảm nhận của mình
Phải nói thiệt là cuốn này không phải dạng sách đọc giải trí giống như tiểu thuyết. Nó giống như một cuộc đối thoại triết học xuyên suốt. Mình mất gần một tuần mới đọc hết, vì mỗi chương đều làm mình phải ngừng lại suy ngẫm.
Nhưng cái mình tâm đắc nhất là cuốn sách không áp đặt một tín ngưỡng nào cả. Nó đơn giản đặt ra những câu hỏi lớn: Chúng ta là ai? Mục đích cuộc đời là gì? Cái chết có thật sự đáng sợ không? — và để người đọc tự tìm câu trả lời.
Đặc biệt với ai đang sống trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, cảm thấy mệt mỏi và mất phương hướng, mình nghĩ cuốn sách này sẽ như một ly nước mát giữa trưa hè. Nó nhắc mình về chữ TĨNH — thứ mà mình nghĩ bất kỳ ai trong chúng ta cũng đang thiếu.
Hành trình về phương Đông không chỉ là hành trình của đoàn khoa học gia năm xưa. Đó cũng là hành trình của mỗi người chúng ta — hành trình đi tìm lại chính mình.
Bài viết thuộc series review sách — mỗi tuần một cuốn hay. Nếu thấy hữu ích thì chia sẻ cho bạn bè nha.
Bài review sách liên quan